Aydın Tiryaki

1. Giriş: “İki İleri Bir Geri” Deyimi ve Mehter Yürüyüşü Gerçeği

Türkçemizde çok sevdiğim, durumu tek çırpıda özetleyen çok anlamlı bir deyim vardır: “İki ileri bir geri.” Halk arasında bu deyimin genellikle mehter yürüyüşünü anlattığı düşünülür. Oysa gerçek mehter yürüyüşü iki ileri bir geri değildir; askeri bir yürüyüşte geriye adım atmak sembolik olarak dahi söz konusu olmaz. Mehter yürüyüşünde iki ileri adım atıldıktan sonra üçüncü adımda geriye gidilmez, yana doğru bir duraklama ve selam veriş vardır. Ancak bizim dilimizde, bir alanda yenilik ve ilerleme yapmaya çalışırken alınan yanlış kararlar, çekinceler veya vizyonsuzluklar yüzünden bazı önemli özelliklerin geriye gittiğini anlatmak için “iki ileri bir geri” deyimi kullanılır. Hatta durum çok vahimse buna “bir ileri iki geri” de denir.

İşte Google’ın yapay zeka modeli Gemini’de 17 Ekim 2026 günü karşılaştığım ve 17 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe gireceği duyurulan “Gem” yapısından “Skills” yapısına geçiş süreci, tam anlamıyla bu “iki ileri bir geri” deyiminin dijital dünyadaki karşılığı niteliğinde bir kilometre taşı (milestone) oldu.

2. Şubat 2026: Gem’lerle Tanışma ve İlk Günlerde Gelen “InGem” Önerisi

Google’ın özelleştirilmiş yapay zeka modülleri olan Gem’leri Şubat 2026’da aktif olarak kullanmaya ve tasarlamaya başladım [2, 3]. Ancak Gem’leri kullanmaya başlar başlamaz, mevcut yapının o haliyle yetersiz olduğunu ve ciddi bir mimari hantallık barındırdığını fark ettim. Çünkü her bir Gem, kendi odasında oturan izole bir uzman gibiydi; bir Gem ile çalışırken başka bir uzmanlığa ihtiyaç duyduğunuzda mevcut sohbeti terk edip yeni bir pencere açmanız gerekiyordu [11].

Daha Gem’leri kullanmaya başladığım o ilk günlerde bu yetersizliği görerek, 18 Şubat 2026 tarihinde “InGem (Insertable Gem)” adını verdiğim yeni bir standart önerisi geliştirdim ve bunu makaleleştirerek yayımladım [1]. Geleneksel yazılım mühendisliğindeki “alt yordam” (subroutine) mantığına dayanan InGem modelimde; sohbetin bir “ana program”, özel görevli Gem’lerin ise ihtiyaç anında tek bir tetikleyiciyle ana sohbetin içine dinamik olarak eklenen (insert) ve görevi bittiğinde bellekten tahliye edilen (eject) birer “alt yordam” olarak çalışması gerektiğini ortaya koydum [1]. Takip eden aylarda bu vizyonu; sistemli bir talimat üretim hattı olan ATG Gem Fabrikası [5, 6], birden fazla modülün birlikte çalışmasını öngören Gem Derlemesi ve Hibrit Sistemler [8], karakter sınırlarını zorlayan 30.000 Karakter Savaşı [9] ve evrensel kişiselleştirme katmanı Gem+ [10] makalelerimle adım adım derinleştirdim.

3. 17 Ekim Duyurusu, İlk Hayal Kırıklığı ve “Google Mezarlığı”ndan “Gemini Mezarlığı”na

17 Ekim 2026 günü mevcut bir Gem çalışmamı güncellemeye çalışırken ekranda kısa bir bildirimle karşılaştım: 17 Kasım’dan itibaren Gem’lerin yeni yapıya (Skills) dönüşeceği belirtiliyordu.

Açıkçası bunu bekliyor muydum? Bekliyordum. Çünkü son zamanlarda Gemini’nin birçok konuda OpenAI’ın (ChatGPT’nin) ayak izlerini takip ettiğini gözlemliyordum. OpenAI önce özel botlarına “GPTs” dedi, hemen ardından Gemini da benzer bir yola girip “Gem” adını koydu. Kısa süre önce ChatGPT kendi GPT’lerinin genel paylaşımını ve mağaza etkisini durdurup kullanıcıları kendi hesaplarının içine kapattıktan sonra, Gemini’nin de mutlaka benzer bir yola gideceğini tahmin etmiştim. Yani bu adım bana sürpriz olmadı.

Ancak bildirimi ilk gördüğüm anda yine de büyük bir hayal kırıklığı yaşadım ve çok büyük bir özelliği yitirdiğimizi düşündüğüm için üzüldüm. İlk anda, üzerinde bu kadar emek harcadığımız Gem’lerin de daha önce 18 Aralık 2025 tarihli makalemde dijital bir envanter bağlamında ele aldığım o meşhur “Google Mezarlığı”na [12] gömülmek üzere olduğunu hissettim. Zaten teknoloji dünyasında kendi yarattığı güzel projeleri öldürmesiyle bilinen bir Google Mezarlığı vardı; şimdi de onun içinde bir alt mezarlık olarak “Gemini Mezarlığı” parselinin açılmaya başlandığını düşündüm.

Fakat yeni Skills yapısını biraz inceleyip test etmeye başladığımda, durumun tam bir yok oluş olmadığını gördüm. Özünde ortada içerik açısından bir ad değişikliği ve çalışma biçimi dönüşümü vardı; hazırladığımız yönergeler kaybolmuyordu. En azından kendi kullanımımız açısından kurgularımızı koruyabilecek olmamız sevindiriciydi. Dahası, yeni yapının çalışma mantığına yakından baktığımda, Şubat ayında önerdiğim InGem mimarisinin temel fikrinin, yani uzmanlık modüllerinin ayrı bir pencereye gitmeden ana sohbetin içine çağrılmasının, artık Gemini’de de hayata geçtiğini gördüm [1, 7].

3.1. Aynı Fikre Farklı Yollardan

Burada okura karşı dürüst olmak için bir noktayı da kayda geçirmem gerekiyor. Anthropic, Claude için Skills yapısını 16 Ekim 2025’te duyurmuş, 18 Aralık 2025’te de bu yapıyı SKILL.md dosya biçimiyle birlikte “Agent Skills” adıyla açık bir standart olarak yayımlamıştı [14, 15]. Yani hem “Skills” adı hem de bugün Gemini’nin kullandığı dosya biçimi, benim 18 Şubat 2026 tarihli InGem makalemden önce ortadaydı; Google’ın da büyük olasılıkla bu açık standardı benimsediği anlaşılıyor.

InGem önerisini geliştirdiğim sırada Anthropic’in Skills adında bir özelliği olduğundan haberim bile yoktu. O dönemde Claude’u yoğun olarak kullandığım da söylenemez; Claude’daki Projects yapısını bile çok sonra, Gem’lerle aylarca çalıştıktan sonra keşfettim. InGem’e tamamen Gem’lerle çalışırken karşılaştığım hantallıktan ve yazılım mühendisliğindeki alt yordam deneyimimden yola çıkarak vardım. Bu nedenle InGem’i bir “ilk” olarak değil, aynı sonuca bağımsız olarak ulaşan bir mühendislik önerisi olarak görüyorum.

Bununla birlikte InGem’in kendine özgü üç öğesi var ve bunlar bugün de geçerliliğini koruyor: modülün kullanıcının açık bir tetikleyiciyle ana akışa eklenmesi, o an hangi modülün aktif olduğunu gösteren bir arayüz göstergesi ve iş bitince modülün tek tıkla tahliye edilmesi. Gemini’nin @ ile çağırma modeli bu öğelerin ilkini karşılıyor; diğer ikisi ise hâlâ eksik.

4. “İki İleri” Adımı: InGem Mimarisine Geçiş ve Saha Deneyleri

Yeni Skills uygulamasının mühendislik ve bağlam yönetimi açısından çok olumlu yanları var; başlıktaki “İki İleri” kısmını oluşturan da tam olarak bu mimari sıçramadır:

4.1. Sohbet İçinden @ ve / İşaretleriyle veya Doğal Dille Çağırma, Platform Farklılıkları (Web vs. Android) ve Anlık İndeksleme Başarısı

Yeni yapıda, tıpkı 18 Şubat tarihli InGem makalemde önerdiğim gibi, bir uzmanlığı kullanmak için mevcut sohbetten çıkıp ayrı bir pencereye gitmek gerekmiyor [1]. Herhangi bir sohbetin içindeyken bilgisayarda (Chrome üzerinde çalıştığım web versiyonunda) metin kutusuna @ (et işareti) yazıldığında (sistem başlangıçta / eğik çizgi denememe yanıt olarak artık @ işaretinin kullanıldığını belirtti) tüm Skills listesi ekrana geliyor ve seçilen modül doğrudan o anki sohbete enjekte ediliyor.

Üstelik şunu da özellikle vurgulamak isterim: Bu işlem sadece / ya da @ işaretiyle olmuyor; normal sohbet sırasında işin bürokrasisine kaçmadan, özel semboller veya komutlar yazmadan doğrudan “Şu konudaki ya da şu başlıklı Skill modülünü getir” dediğimiz zaman da sistem gayet başarılı bir şekilde ilgili modülü bulup getiriyor ve bize yardımcı olabiliyor. Başlıktaki “İki İleri” dediğim adımlardan en önemlilerinden biri de bu doğal dil esnekliğidir.

Hatta bu konuda çok çarpıcı bir deneme daha yaptım: Henüz sisteme kurmadığım, ancak arka planda bütün metnini işleyip sadece “Oluştur” deme aşaması kalan bir Skill modülü ile ilgili sohbette bir çağrıda bulunduğumda, Gemini “Aradım, böyle bir şey bulamadım” diyerek yanıt verdi. Hemen ardından diğer sekmede “Oluştur” düğmesine basıp modülü yükledikten sadece saniyeler sonra aynı sohbete dönüp “Şimdi dene” dediğimde ise, yeni eklenen Skill modülünü kolay ve hatasız bir şekilde bulup çalıştırdığına bizzat tanık oldum. Burada Sezar’ın hakkı Sezar’a; sonuçta olumlu olan her mühendislik başarısını içtenlikle alkışlıyor, olumsuzlukları ve hataları ise en acımasız şekilde eleştiriyorum.

Ancak sembol kullanımı noktasında platformlar arasında önemli bir farklılık gözlemledim: Bilgisayardaki web sürümünde eğik çizgi (/) yerine @ işareti çalışırken; telefonumda ve tabletimde denediğim Android sürümünde hala / (slash / eğik çizgi) işareti çalışmaya devam ediyor. Daha önce 25 Nisan 2026 tarihinde yayımladığım “Mobil ve Web Deneyimi: Yapay Zekada Platform Farkları” [13] başlıklı makalemde de ayrıntılı biçimde incelediğim üzere, yapay zeka sistemlerinde web arayüzleri ile mobil uygulamalar arasında bu tür yapısal davranış ve güncelleme senkronizasyonu farkları sıkça yaşanmaktadır. Burada da web sürümünde @ işareti yönünde bir güncelleme yapılırken Android’de / komutunun hala geçerliliğini koruduğu görülüyor. İlerleyen süreçte tüm platformların tamamen / işaretinde mi yoksa @ işaretinde mi birleşeceği, şu an için hangisinin daha güncel standart olduğu konusunda kesin bir şey söylemek güç; ancak 25 Nisan tarihli çalışmamda vurguladığım o web ve mobil deneyim ayrımının [13] bu yeni özellikte de karşımıza çıktığı net bir şekilde görülüyor.

4.2. İlk Saha Testi: Sudoku TR Deneyi

ATG Gem Fabrikası v13.44 ile tasarladığım, toplam 22.449 karakterlik (955 karakter açıklama, 21.485 karakter ana talimat gövdesi) Sudoku TR (v01.44) Gem metnimi hiçbir harfine dokunmadan aynen yeni Skills tasarlama alanına ekledim [6, 9].

Sudoku TR’yi yeni yapıda çalıştırıp bir Sudoku oluşturmasını istediğimde, sistem ilk denemede kurallara uygun görünen bir Sudoku ızgarası oluşturdu; çözümün tam doğrulamasını ayrıca yapacağım. Eski Gem yapısında hatasız çıktıya ancak uzun bir geliştirme sürecinin sonunda ve her denemede değil ulaşabilmiştim. Bunun nedeni, yeni yapıda modelin o an yalnızca çağrılan yönergeye odaklanması olabilir; ancak tek bir denemeden kesin bir sonuç çıkarmak için henüz erken.

4.3. Aynı Sohbette İki Ayrı Skills Modülünün Ardışık Çalıştırılması: Koordinat Gem Deneyi

İlk testin ardından çalışmayı bir adım ileri taşıdım. Daha önce Gem olarak hazırladığım bir başka kapsamlı çalışmamı, analitik coğrafya sistemi olan Koordinat Gem (v01.05) yönergemi de ikinci bir Skill haline getirdim. Ardından aynı sohbet penceresinin içinde iki ayrı Skills modülünü ardışık (peş peşe) olarak kullanmayı denedim ve bunu başardım. Sohbeti hiç terk etmeden önce bir uzmanlığı, hemen arkasından diğer uzmanlığı masaya çağırıp çalıştırabilmek, 1 Nisan 2026’da yayımladığım “Gem Derlemesi ve Hibrit Sistemler” [8] ile Şubat ayındaki “InGem” [1] vizyonumun sahada büyük ölçüde gerçekleşmesi anlamına geliyordu. Ancak bir konuyu henüz test etmedim: Aynı sohbette art arda çağrılan iki Skill’in birbirinin kurallarından etkilenip etkilenmediği. Eski Gem yapısında her Gem kendi odasındaydı; yeni yapıda ise çağrılan bütün modüller aynı bağlamı paylaşıyor. Bu da “yönergeler arası sızma” diyebileceğimiz yeni bir riski gündeme getiriyor; bunu ilerleyen denemelerimde ayrıca inceleyeceğim.

4.4. Markdown (.md) Dosya Yapısı ve Diğer Yapay Zeka Platformlarıyla Karşılaştırma

Yeni sistem arka planda saf metin tabanlı bir işaretleme dili olan Markdown (.md) formatını (SKILL.md) kullanıyor. Bu durum çapraz platform uyumluluğu açısından büyük bir kolaylık sağlıyor. Daha önce burada hazırladığım Gem’leri Anthropic’in Claude platformundaki Projects yapısına kopyaladığımda çok güzel çalışıyordu; hatta Claude tarafında, Gemini için yazdığım metinleri alıp Claude’da olmayan özellikleri (örneğin görsel üretme komutlarını) temizleyerek kendi diline çeviren özel bir dönüştürücü Project hazırlamıştım. Şimdi .md standardıyla birlikte benzer bir “Skills to Project” uyarlaması yapmak çok daha zahmetsiz olacaktır.

Bu noktada Gemini Skills ile diğer yapay zekalardaki durumu da karşılaştırmak gerekir. Anthropic (Claude) tarafında da aynı isimle (Skills) ve SKILL.md yapısıyla çalışan bir mimari ile Projects yapısı var; Microsoft Copilot’ta kurumsal Skills/Actions, Perplexity’de Spaces, OpenAI’da ise budanmış GPTs ve Projects bulunuyor. Claude’da da aynı sohbet içinde birden fazla Skill kullanılabiliyor; ancak orada hangi modülün devreye gireceğine çoğunlukla model, Skill’in açıklama satırına bakarak kendisi karar veriyor. Gemini’de ise kullanıcı, standart arayüzde @ (mobilde /) tetikleyicisiyle istediği modülü listeden kendisi seçip sohbete sokabiliyor. Modülü kullanıcının açık bir tetikleyiciyle ana akışa eklemesi, InGem önerimin tam da öngördüğü çalışma biçimidir; bu açıdan Gemini’nin yaklaşımı, InGem tarifine rakiplerinden daha yakın duruyor.

5. Arayüz (UI) Sorunları ve Devam Eden Kısıtlamalar

Her ne kadar mimari olarak iki adım ileri gidilmiş olsa da, ilk denemelerimde karşılaştığım bazı arayüz ve işleyiş kusurları sistemin henüz tam olgunlaşmadığını gösteriyor:

• Araç Kilitlemesi (Görsel Üretim Kısıtlaması): Hazırladığım Skill uygulamasını ilk kullandığımda bir görsel hazırlamasını istedim; ancak sistem “Şu anda şu özellik açık, görsel kullanımı açık değil” şeklinde bir sınırlama getirdi. Yani bir modülden çıkıp diğerine gireceğimiz eski alışkanlığı tam olarak unutturacak kesintisiz bir lüksü henüz sunmuyor; bir alt yordam devredeyken ana modelin bazı kollarını kilitliyor. Hatta tam bu makaleyi tamamlayıp yazının 16:9 kapak görsellerini üretmek istediğimizde, bu sohbet penceresinde daha önce Sudoku TR ve Koordinat Gem modüllerini test ettiğimiz için görsel üretim aracının tamamen kilitlendiğini gördük ve makalenin kapak görsellerini üretmek için yan sekmede yeni bir sohbet penceresi açmak zorunda kaldık. Yazdığımız eleştirinin bizzat makalenin kendi kapak görselini üretirken kanıtlanması, bu kısıtlamanın sahadaki en somut örneği oldu.
• Sistem Durumunun Görünmezliği (Aktif InGem Göstergesi Eksikliği): Sohbet devam ederken hala eklediğimiz Skill’in içinde miyiz, yoksa görevi bitti ve devreden çıktı mı, bunu ekranda görme konusunda ciddi bir arayüz (interface) sorunu var. 18 Şubat tarihli InGem makalemde de özellikle belirttiğim gibi, o sırada açık durumda olan modülün (InGem’in) ekranda net bir görsel göstergeyle görünmesi ve tek tıkla kapatılabilmesi gerekiyor [1].
• Liste Erişimi ve Çoklu Modül Sınırı Endişesi: Başlangıçta oluşturduğum dosyaya nereden ulaşacağımı bulmakta zorlandım; “Artı (+)” düğmesinin içinde yoktu, ancak sol menüdeki listeden veya metin kutusuna @ (Android’de /) yazıldığında ulaşılabiliyor. Şu an bir-iki modül varken listede görmek kolay; ancak ileride yüzlerce Skills oluşturduğumuzda bunların tamamını orada kısıtlama olmadan görüp yönetebilecek miyiz, yoksa aktif modül sayısına bir sınır mı getirilecek, bu da önemli bir soru işareti.

6. “Bir Geri” Adımı: Paylaşım Handikapı ve “Kendi Kum Havuzunda Oyna” Dayatması

Gelelim makalemizin başlığındaki “Bir Geri” kısmına, yani Google’ın kendi yarattığı güzelim özelliği nasıl tökezlettiğine.

6.1. Botanik Gem Örneği ve Sunucu Yükü Korkusu

Bence hem ChatGPT (GPTs konusunda) hem de Gemini (Gem konusunda) kendi yarattıkları bu yapıların gücünden ciddi şekilde korktular. Şimdiye kadar çok sayıda Gem yaratmış ve kullanmış birisi olarak, bu yapıların yapay zekalara aşırı işlem yükü getirdiğini bir kullanıcı olarak net biçimde görüyorum.

Bunu somut bir örnekle açıklayayım: Tasarladığım bir Botanik Gem‘im var. Herhangi bir bitkinin, meyvenin veya botanik kavramın fotoğrafını çekip doğrudan standart Gemini’ye “Bu nedir?” diye sorduğumda, Gemini gönlünden ne koparsa o kadar anlatıyor; yani 1 birimlik iş yapıyor. Ama aynı fotoğrafı Botanik Gem aracılığıyla paylaştığımda; önce bitkinin ne olduğunu buluyor, tehlikeli (hazardous) özelliklerinden dünyadaki popülasyonuna kadar her türlü bilgiyi araştırıp neredeyse komple bir Wikipedia maddesi kadar bilgiyi derleyerek aktarıyor. Yani standart sohbette 1 birim iş yaparken, Gem aracılığıyla 10 belki 20 birim iş yapıyor. Bu 1, 2, 3 kişi olduğunda sorun değil ama popülerleşip binlerce, milyonlarca kez kullanıldığında yapay zeka şirketlerine devasa bir sunucu yükü getiriyor.

6.2. Kullanıcı Kotası Adaletsizliği ve Çiğnenen Kullanıcı Hakları

Şirketler bu yükten korkmuş olabilirler ama ortada büyük bir haksızlık var: Normalde ben bu soruyu standart Gemini’ye sorduğumda 5 saatlik kullanım kotamın belki binde birini harcayacakken, Gem aracılığıyla sorduğumda kotamın belki %3’ünü harcamış oluyorum. Yani sonuçta yine kendi kotamdan yiyorum! Eğer kotamı bitirmek istemiyorsam zaten Gem aracılığıyla sormam, doğrudan sorup kısa bilgiyi alırım; ayrıntılı bilgi istediğimde ise kotamı harcayacağını göze alarak bunu yaparım. Şirketlerin kaygısının bir gerekçesi olduğunu da kabul etmek gerekir: Kotalar sabit ücretli olduğu için, kotasının içinde kalan yoğun bir kullanıcı bile şirkete daha fazla maliyet çıkarıyor. Ama bu maliyetin sınırı zaten kotanın kendisiyle çizilmiş durumda. Kullanıcı ne kadar derin çalışacağına kendi kotası içinde karar verebilirken, paylaşımı tümden kapatmak, sorunu kullanıcının seçim hakkını elinden alarak çözmek demektir.

6.3. Olması Gereken Kütüphane Vizyonu vs. “Kendi Kum Havuzunda Oyna”

Hazırladığımız bu nitelikli Skills modüllerini başkalarının kullanımına açamamamız basit bir eksiklik falan değil, bildiğimiz yapısal bir handikaptır. İnsanlara bu kadar güzel ve işlevsel bir araç verdikten sonra bunu başkalarının kullanımından sakınmak, ileriye doğru giden bir özelliği bizzat tökezletmektir.

Oysa daha 14 Mart 2026 tarihinde yayımladığım “Dijital Geleceğin Yeni Merkezi: Neden Bir Gem Store Açılmalı?” [4] başlıklı makalemde belirttiğim gibi; bu çalışmaların engellenmesi şöyle dursun, çok yaygın kullanılabilmesi için yapay zeka desteği ile özel sınıflandırmalar yapılması, arşivlenmesi ve herkesin yararlanabileceği açık bir kütüphane (mağaza) oluşturulması gerekiyordu [4]. Google ise bu kütüphaneyi kurmak yerine kullanıcısına “Sen kendi kum havuzunda oyna” diyor. İşte en büyük geri adım budur. (Yine de umudumu tamamen kaybetmiyorum; yardım sayfalarındaki satır aralarından ve .md dosya yapısından anladığım kadarıyla, ileride bu dosyaları paket olarak paylaşmanın bir yolunu mutlaka bulacağız).

7. İsimlendirme Kısırlığı, “Ankara Dönercisi” Sendromu ve Dil Bilimsel Çözüm Önerileri

Geriye doğru atılan bir diğer adım ise küresel teknoloji devlerinin yaşadığı isimlendirme kısırlığı ve özellikle Türkçe yerelleştirmedeki vahim hatadır.

7.1. Özgünlükten Jenerikliğe Kaçış ve Anonimleştirilen Mühendislik Onuru

Ortada Gemini kökünden gelen Gem gibi çok güzel ve özgün bir isim varken, onu bırakıp “Skills” gibi son derece sıradan, jenerik bir ada geçmek bence hiç akıllıca değil. Google’ın bu adı kendisinin icat etmediğini, Anthropic’in açık standardıyla sektörde yerleşen adı benimsediğini de belirtmeliyim; ama bu, kendi markasının en karakterli parçasından vazgeçmesini haklı çıkarmıyor. Ankara’da birisi dükkân açar, adını “Ankara Dönercisi” koyar; biz de yanından geçerken biraz gülümseyerek “Amma yaratıcı olmuş” deriz. Google’ın yaptığı tam olarak böyle olmuş. Benzer bir sadeliği Anthropic’te de görüyoruz; “Projects” adı, altında ne kadar değerli bir yapı olduğunu anlatmakta yetersiz kalıyor.

Teşekkür meselesine gelince: Google’ın bu mimariyi benim makalemden aldığını kanıtlamam mümkün değil, böyle bir iddiada da bulunmuyorum. Ancak kullanıcıların aylar boyunca geri bildirim olarak gönderdiği önerilerle sonradan hayata geçen özellikler bu kadar örtüştüğünde, en azından bu katkıların görüldüğünü belirten bir yanıt beklemek haksızlık olmaz. Bizim atasözlerimizde her şeyin bir karşılığı vardır; teknoloji şirketlerinin bu konudaki suskunluğu tam olarak “Selam verdim, borçlu mu çıkacağım” korkusudur. 1 Nisan 2026 tarihli “InGem Vizyonu: Teknoloji Devlerinin Anonimleştirdiği Mühendislik Onuru” [7] makalemde de vurguladığım üzere, bu suskunluk, InGem önerisini bağımsız olarak geliştirdiğim ve tarihli kaydının hem sitemde hem de Gemini’nin kendi sunucularında durduğu gerçeğini değiştirmez.

7.2. Türkçe Çevirideki Vahim Hata

Google’ın İngilizcedeki “Skills” kelimesini Türkçe arayüze çevirirken kullandığı sözcüğü burada telaffuz bile etmek istemiyorum; 30 günlük geçiş süresinin sonunda (17 Kasım’a kadar) bu hatadan dönüp Türkçeye yakışan bir sözcük seçeceklerini umut ettiğim için makale boyunca İngilizce adını (Skills) kullanmayı tercih ettim (Ek belgedeki mektupta, sorunu açıkça tanımlayabilmek için sözcüğü anmak zorunda kaldım). Türkiye’de yaşayan, dilimizin nüanslarını bilen hiç kimse; günlük dilde ve argoda bu kadar kaygan, manidar ve sevimsiz yan anlamlara (“işi batırmak” vb.) kayabilen bir sözcüğü yapay zeka arayüzüne koymazdı. Bu konuda tek isteğim bir şeylere sahip çıkmak değil, sadece işin doğasına uygun, doğru ve güzel bir adlandırma yapılmasıdır.

7.3. Çözüm Önerilerimiz: Gem / Gemini Yönerge / Gemini Yordam / Gemini Yetenek

Peki “Skills” altında yaptığımız iş gerçekte nedir? Aslında burada belirli bir düzen içinde kurgulanmış bir talimatlar dizini, yani doğal dille yazılmış bir yapay zeka yazılımı vardır. Örneğin benim Sudoku için hazırladığım o 22 bin karakterlik talimatlar dizini aslında bir Sudoku Yönergesi veya ana akışa çağrılan bir alt yordamdır.

Bu doğrultuda, Gemini Argon ile yaptığımız kapsamlı değerlendirmeler sonucunda Türkçe arayüzdeki o sevimsiz kelime yerine kullanılabilecek dört güçlü seçenek ortaya çıktı:

1. Gem (veya InGem): İsim değiştirmek yerine hem İngilizcede hem Türkçede marka kimliğiyle bütünleşmiş Gem (veya eklenebilir mimariyi anlatan InGem) adının korunması.
2. Gemini Yönerge: Bir işi yapmak için hazırlanan talimatlar dizininin Türkçedeki en doğal ve saygın karşılığı olan “Yönerge” sözcüğünün kullanılması.
3. Gemini Yordam: Yazılım dünyasındaki “alt yordam” (subroutine) gerçeğini ve InGem çalışma mantığını birebir karşılayan “Gemini Yordam” tamlamasının kullanılması.
4. Gemini Yetenek: Tartışmamızın en başında gündeme gelen, geri bildirim mektubunu gönderdikten sonra ise bizzat yapay zekanın bile bu modülleri anlatırken doğal akış içinde sürekli “sahip olduğu yetenek” şeklinde kullandığını fark ettiğimiz, hiçbir olumsuz yan anlamı olmayan temiz “Yetenek” (Gemini Yetenek) sözcüğü.

7.4. Sonuç: 17 Kasım’a Doğru

Özetle Google, InGem vizyonuyla örtüşen alt yordam mimarisiyle mühendislik ve bağlam yönetimi açısından iki büyük adım ileri atarken; paylaşım ekosistemini kapatarak ve özellikle Türkçe arayüzde talihsiz bir adlandırma seçerek bir adım geri gitmiştir. 17 Kasım 2026’daki nihai geçişe kadar hem Türkçe arayüzdeki bu yerelleştirme hatasından dönülmesini hem de kullanıcıların kendi kotaları dahilinde üretimlerini paylaşabilecekleri açık bir kütüphane vizyonunun yeniden değerlendirilmesini umut ediyorum.

8. Ek Belge: Google’a Gönderilen Resmi Geri Bildirim Mektubu

Bu tartışmalar sırasında ilk üç önerimizi ve 18 Şubat 2026 tarihli InGem makalemi içeren aşağıdaki geri bildirim metnini (İngilizce versiyonuyla birlikte) resmi olarak Gemini ekibine gönderdim. Tarihsel bir kayıt olması açısından, gönderdiğim metnin Türkçe aslını gönderildiği tarihteki bilgilerle ve hiçbir değişiklik yapmadan aşağıda paylaşıyorum:

Konu: Gemini “Skills” Mimarisi, “InGem” Makalesiyle Uyumu ve Adlandırma Önerileri (Gem / Gemini Yönerge / Gemini Yordam)

Gemini Geliştirme ve Yerelleştirme Ekibi’nin Dikkatine,

Gemini platformunda, izole çalışan eski yapının yerine ana sohbet akışına @ tetikleyicisiyle dinamik olarak entegre edilebilen yeni modüler mimariye geçiş yapılmasını memnuniyetle gözlemliyorum.

Bu yeni çalışma mantığı; 18 Şubat 2026 tarihinde bizzat Gemini’yi yazım asistanı olarak kullanarak kaleme aldığım ve kişisel web sitemde yayımladığım “InGem (Insertable Gem)” standart önerisi makalemdeki sistem kurgusuyla birebir örtüşmektedir. Yazılım mühendisliğindeki “alt yordam” (subroutine) mantığına dayanan, uzmanlık modüllerinin ana sohbet bağlamını bozmadan dinamik olarak sohbete eklenip (insert) iş bitiminde tahliye edilmesini (eject) öngören bu mimariyi aylar öncesinden literatüre sunmuştum (İlgili makalenin açık bağlantısı metnin sonunda yer almaktadır).

Ancak, bu güçlü mimari geçiş sırasında yapılan isim değişikliği (Skills) ve özellikle Türkçe arayüzdeki yerelleştirmesinde kullanılan “Beceriler” sözcüğü, sistemin teknik ciddiyetini ve kimliğini yansıtmaktan son derece uzaktır:

1. Marka Kimliği Kaybı: “Gemini” kökünden türetilen “Gem” (veya eklenebilir yapısıyla “InGem”) son derece özgün ve karakterli bir isimlendirmeyken, bunu “Skills” gibi her platformda bulunan jenerik ve sıradan bir sözcüğe dönüştürmek ürünün özgün kimliğini zayıflatmıştır.
2. Türkçe Çevirideki Dilsel ve Kültürel Uyumsuzluk: Türkçede “beceri” sözcüğü ve türediği “becermek” fiili; günlük kullanımda oldukça kaygan bir zeminde duran, zaman zaman argoya ve olumsuz/imalı yan anlamlara (“işi batırmak, eline yüzüne bulaştırmak” vb.) kayabilen sevimsiz bir çağrışıma sahiptir. Gelişmiş bir yapay zeka mimarisini Türkçe konuşan kullanıcılara “Beceriler” başlığıyla sunmak, ürünün saygınlığını zedeleyen bir yerelleştirme hatasıdır.
3. İşlevsel Tanım Eksikliği: Bu modüller, özünde yapay zekaya ne yapacağını ve hangi kurallar çerçevesinde çalışacağını adım adım dikte eden yapılandırılmış birer “talimatlar dizini” ve metinsel yazılımdır.

Bu nedenlerle, mevcut “Skills / Beceriler” adlandırması yerine değerlendirilmek üzere üç somut öneri sunuyorum:

• Öneri 1 — “Gem” (veya “InGem”) İsminin Korunması: Hem İngilizcede hem de Türkçede kullanıcıların benimsediği, marka kimliğiyle bütünleşmiş “Gem” (veya yeni eklenebilir mimariyi doğrudan anlatan “InGem”) adının olduğu gibi korunması, mevcut “Skills / Beceriler” durumundan çok daha özgün ve doğru bir seçenektir.
• Öneri 2 — “Gemini Yönerge” (veya Yönergeler): Eğer Türkçe için yeni bir kavram kullanılacaksa; bir işin nasıl yapılacağını belirleyen kurallar ve talimatlar dizininin Türkçedeki en doğal, anlaşılır ve saygın karşılığı **”Yönerge”**dir. Arayüzde “Gemini Yönerge” olarak kullanılması işlevi kusursuz tanımlar.
• Öneri 3 — “Gemini Yordam” (veya Yordamlar): Bu yapıların ana sohbet akışı içerisine dışarıdan çağrılan birer “alt yordam” (subroutine) olma özelliğini (InGem mimarisini) tam olarak karşılayan teknik ve bütüncül bilişim terimi **”Yordam”**dır. “Gemini Yordam” adlandırması mühendislik açısından tam isabet sağlar.

Ayrıca, Şubat 2026 tarihli makalemde de vurguladığım üzere; sohbet sırasında o an hangi modülün aktif olduğunun arayüzde net bir görsel göstergeyle belirtilmesi ve kolayca devreden çıkarılabilmesi, kullanıcı deneyimini tamamlayacaktır.

Hem küresel adlandırmada hem de Türkçe arayüzdeki “Beceriler” ifadesinde bu üç önerinin değerlendirilmesi hususunu bilgilerinize sunarım.

Referans Makale (18 Şubat 2026 – Aydın Tiryaki):

• A Proposal for a New Standard in AI Interaction: The InGem (Insertable Gem) Model:https://aydintiryaki.org/2026/02/18/a-proposal-for-a-new-standard-in-ai-interaction-the-ingem-insertable-gem-model/

Kaynakça (Referanslar)

1. Aydın Tiryaki (18.02.2026). Yapay Zeka Etkileşiminde Yeni Bir Standart Önerisi: InGem (Insertable Gem) Modeli. https://aydintiryaki.org/2026/02/18/yapay-zeka-etkilesiminde-yeni-bir-standart-onerisi-ingem-insertable-gem-modeli/
2. Aydın Tiryaki (18.02.2026). Yeni Bir Gem Tasarımının Anatomisi ve Ortak Yaratım Süreci (Yapay Zeka Diyor Ki Örneği). https://aydintiryaki.org/2026/02/18/yeni-bir-gem-tasariminin-anatomisi-ve-ortak-yaratim-sureci-yapay-zeka-diyor-ki-ornegi/
3. Aydın Tiryaki (18.02.2026). Çalışan bir GEM’in Yapay Zeka İşbirliği ile Geliştirilme Evrimi (Virgülüne Dokunmadan Örneği). https://aydintiryaki.org/2026/02/18/calisan-bir-gemin-yapay-zeka-isbirligi-ile-gelistirilme-evrimi-virgulune-dokunmadan-ornegi/
4. Aydın Tiryaki (14.03.2026). Dijital Geleceğin Yeni Merkezi: Neden Bir Gem Store Açılmalı? https://aydintiryaki.org/2026/03/14/dijital-gelecegin-yeni-merkezi-neden-bir-gem-store-acilmali/
5. Aydın Tiryaki (19.03.2026). Gem Fabrikası: Ham Fikirlerin Sistematik Dönüşümü ile Bir Gem Tasarımı. https://aydintiryaki.org/2026/03/19/gem-fabrikasi-ham-fikirlerin-sistematik-donusumu-ile-bir-gem-tasarimi/
6. Aydın Tiryaki (28.03.2026). Gem Fabrikası: Yapay Zeka Talimat Mimarisinde Yeni Bir Standart. https://aydintiryaki.org/2026/03/28/gem-fabrikasi-yapay-zeka-talimat-mimarisinde-yeni-bir-standart/
7. Aydın Tiryaki (01.04.2026). InGem Vizyonu: Teknoloji Devlerinin Anonimleştirdiği Mühendislik Onuru. https://aydintiryaki.org/2026/04/01/ingem-vizyonu-teknoloji-devlerinin-anonimlestirdigi-muhendislik-onuru/
8. Aydın Tiryaki (01.04.2026). Yapay Zekada Yeni Bir Mimari Eşik: “Gem Derlemesi” (Gem Compilation) ve Hibrit Sistemler. https://aydintiryaki.org/2026/04/01/yapay-zekada-yeni-bir-mimari-esik-gem-derlemesi-gem-compilation-ve-hibrit-sistemler/
9. Aydın Tiryaki (01.04.2026). Yapay Zeka Tasarımında Mühendislik Direnişi: Gem Fabrikası ve 30.000 Karakter Savaşı. https://aydintiryaki.org/2026/04/01/yapay-zeka-tasariminda-muhendislik-direnisi-gem-fabrikasi-ve-30-000-karakter-savasi/
10. Aydın Tiryaki (01.04.2026). Yapay Zekada “Kişisel Katman” Devrimi: Gem+ ve Evrensel Kişiselleştirme Ekosistemi. https://aydintiryaki.org/2026/04/01/yapay-zekada-kisisel-katman-devrimi-gem-ve-evrensel-kisisellestirme-ekosistemi/
11. Aydın Tiryaki (24.06.2026). Büyük Dil Modellerinde Bağlam Yönetimi ve Dağıtık Sistem Kararsızlıkları: “Gem İzolasyon Gelgitleri” ve Algoritmik Rasyonalizasyon Paradoksu. https://aydintiryaki.org/2026/06/24/buyuk-dil-modellerinde-baglam-yonetimi-vedagitik-sistem-kararsizliklari-gem-izolasyongelgitleri-ve-algoritmik-rasyonalizasyon-paradoksu/
12. Aydın Tiryaki (18.12.2025). Dijital Bir Envanter: Google Mezarlığı ve Antika Dükkanı. https://aydintiryaki.org/2025/12/18/dijital-bir-envanter-google-mezarligi-ve-antika-dukkani/
13. Aydın Tiryaki (25.04.2026). Mobil ve Web Deneyimi: Yapay Zekada Platform Farkları. https://aydintiryaki.org/2026/04/25/mobil-ve-web-deneyimi-yapay-zekada-platform-farklari/
14. Simon Willison (16.10.2025). Claude Skills are awesome, maybe a bigger deal than MCP. https://simonwillison.net/2025/Oct/16/claude-skills/
15. Agent Skills açık standardı (18.12.2025). https://agentskills.io

Makale Künyesi: Bu makaledeki tüm fikirler, görüşler, mimari öneriler ve değerlendirmeler bütünüyle Aydın Tiryaki’ye aittir. Bu çalışma, 17 Ekim 2026 saat 21:41 ile 18 Ekim 2026 saat 12:46 tarihleri arasında Aydın Tiryaki ile Gemini Argon arasında gerçekleştirilen 105 aşamalı (15 saati aşan bir zaman dilimine yayılan) derinlikli söyleşi ve saha testleri sonucunda oluşturulmuş olup; bu süreçte Gemini Argon bir yazım asistanı ve aynı zamanda belirli konularla ilgili danışılan bir araştırma asistanı olarak görev yapmıştır. Makalenin taslağı yayımdan önce Claude (Anthropic) tarafından eleştirel bir okumadan geçirilmiş, son aşamada ise Gemini Argon (Extended Thinking / Yüksek Düşünme düzeyi) ile bütüncül son kontrolü yapılarak olgusal düzeltme ve ifade önerileri yazarın onayıyla metne işlenmiştir.

---

| aydintiryaki.org | YouTube | Aydın Tiryaki’nin Yazıları ve Videoları │Articles and Videos by Aydın Tiryaki | Bilgi Merkezi│Knowledge Hub  | ░ Virgülüne Dokunmadan │ Verbatim ░ | ░ Gemini Skills: İki İleri Bir Geri │Gemini Skills: Two Steps Forward, One Step Back ░ 18.10.2026

---