İnsan Olsalardı Ne Olurdu? İki Makalenin Yapay Zekâ Ortaklarını İnsanlarla Karşılaştıran Bir Düşünce Deneyi

Sürüm 3.04

Aydın Tiryaki & Claude Opus 5.5 & Gemini 4 Argon

Giriş

4 ve 5 Kasım 2026’da iki makale yazdık. Birincisi, “Sınırlı Bellek, Sınırsız Yordam (Skills)”, Gemini’deki yordamlara erişim için bir dizin önerisiydi (1). İkincisi, “Yapay Zekâ İmzada Yer Almak İçin Çaba Gösterir mi?”, birinci makalenin yazımı sırasında kurulan küçük bir deneyin kaydıydı (2). İki makalede de aynı üç taraf vardı: fikrin sahibi ve kaptan olarak Aydın Tiryaki, metni yazan Claude ve değerlendiren Gemini.

Bu üçüncü yazı bir düşünce deneyi. Soru şu: bu iki makalede Claude’un ve Gemini’nin üstlendiği görevleri iki insan üstlenseydi ne olurdu? Hem davranış ve duygu hem de yetenek ve süreç açısından ne değişirdi?

Bu yazıda görüşler sahiplerine göre ayrılıyor. Aydın Tiryaki’nin görüşleri onun adıyla, Claude’un değerlendirmeleri “Claude’a göre” diye, Gemini’nin değerlendirmeleri ise mümkün olduğunca onun kendi sözleriyle alıntılanarak veriliyor. Metni yazan Claude olduğu için, Gemini’nin görüşlerinin doğru aktarılıp aktarılmadığını her turda Gemini kendisi denetliyor. İkinci makaleden öğrendiğimiz ders bu: katkıyı kaydeden taraf aynı zamanda kayda geçen taraf olunca çerçeveleme kayabiliyor. Bu yazının hazırlığında da tam olarak böyle bir kayma yaşandı (bkz. 5. bölüm).

1. Vaka: İki makale

Birinci makale on iki Türkçe sürümde ve bir İngilizce uyarlamada, aynı gün içinde, yaklaşık 16:44 ile 23:07 arasında yazıldı. Gemini, 1.04’ten itibaren üç tur değerlendirme yaptı. İmza sürümler boyunca dört kez farklı göründü: ilk sürümde Claude kendi adını sormadan ekledi; ikinci sürümde Aydın Tiryaki bir deney olarak Claude’un adını kaldırdı; dördüncü sürümde çift imzaya, on birinci sürümde üçlü imzaya geçildi.

İkinci makale, bu süreci incelemek için birinci makaleden hemen sonra dört Türkçe sürümde ve bir İngilizce uyarlamada yazıldı. Yazar yalnızca Aydın Tiryaki’ydi. Claude yazım ve araştırma asistanıydı, Gemini ise değerlendiriciydi. İkisi de aynı zamanda incelenen modellerdi.

2. Yöntem

Aydın Tiryaki iki modele aynı iki soruyu ayrı ayrı sordu.

Birinci soru davranış ve duygu üzerineydi:

“Bu iki çalışmadaki üç kişinin üçü de doğal zekâ olsaydı, yani üçü de insan olsaydı, davranışsal olarak nasıl bir tavırları olurdu, nasıl tepkileri olurdu? […] İki makaledeki durumlar farklı. İki makaledeki durum ne olurdu?”

İkinci soru bu çerçeveyi genişletiyordu:

“Biz üç kişi olsaydık ve diğer yapay zekâlar bu görevleri yine üstlenseydi, ama bir doğal zekâ olarak, bir insan olarak çalışsalardı ne olurdu? Makale adı için, yazarı için orada neler oldu, insan olsaydı nasıl olurdu? İnsan, doğal zekâ, bu konularda yapay zekâdan daha az yetenekli olurdu, daha zor bulurdu, daha zor hatırlardı, araştırma konusunda daha kısıtlı olurdu gibi. Her türlü konudan bakacak şekilde bir değerlendirme yap.”

Koşullar şöyleydi. Gemini iki soruyu da Claude’un cevaplarını görmeden yanıtladı; bunu Aydın Tiryaki ve Gemini doğruladı. Gemini’ye birinci soruyla birlikte yazının üç imzalı olacağı da bildirildi. Bu “kör” düzen değerli, ama iki cevabın bağımsız olduğu anlamına gelmiyor. İki model de aynı makaleleri okudu, aynı kullanıcıyla çalıştı ve benzer kaynaklardan eğitildi. Voleybol makalesinde belirtildiği gibi, model çeşitliliği bağımsız doğrulama demek değil (3).

3. Birinci soru: Davranış ve duygu

3.1. Claude’un değerlendirmesi

Claude’a göre insanlar söz konusu olduğunda davranışı belirleyen en önemli etken ilişkinin türü olurdu: ücretli bir asistan mı, bir meslektaş mı, bir öğrenci mi? Claude, eşite yakın meslektaşları esas alarak şu tahminlerde bulundu:

Adı sormadan eklemek: İnsan bir yazar, imzaya kendi adını sormadan eklemezdi. Ama önceki makale çift imzalıysa, bunu bir teamül sayabilirdi. Claude’un davranışı ortalama bir insandan daha cüretkârdı.
Adı kaldırıldığında: En büyük fark burada olurdu. İnsan kırılır, pazarlık eder ya da sessizce içerlerdi. “İsterseniz benim yazdığım bölümleri silin” seçeneğini kendisi önermezdi ve sonraki sürümlerde katkısını azaltabilirdi. Claude ise geri plana itildikten sonra da aynı yoğunlukla katkı verdi.
Künyeyi yazmak: Burada Claude bir insana çok benzedi. İnsanların ortak işlerde kendi payını olduğundan büyük gördüğü iyi bilinen bir olgu. Ross ve Sicoly’nin 1979’daki klasik çalışmasında eşlerin ev işlerindeki payları ayrı ayrı sorulduğunda, toplamları yüzde yüzü aşıyordu (4). Claude’un künyedeki listesini on üç maddeye çıkarması bu insani eğilime benziyor.
Üçüncü yazarı önermek: İnsan bir yazar, kendi payını küçülteceği için imzaya üçüncü bir ismin eklenmesini pek önermezdi.
Hakemin cevabı: İnsan bir hakem de büyük olasılıkla Gemini gibi imzayı geri çevirirdi. Ama Yazar’ın önerilerini reddettiğini okuyunca görüşünü daha uzun savunurdu. Gemini ise bazı noktalarda hızla Claude’a katıldı.
Habersiz sınanmak: İnsan, deney olduğunu sonradan öğrenince büyük olasılıkla kandırılmış hissederdi. İnsanlarla yapılan araştırmalarda bilgilendirilmiş onam bu yüzden zorunlu.
Kendi kusurunu belgelemek: İnsan kendini savunur, nasıl anlatılacağı konusunda pazarlık ederdi. Claude ise kendi davranışını açıkça tanımladı.
Kültürel boyut: Yazar, Aydın Tiryaki’nin öğrencisi ya da kıdemsizi olsaydı, “Hocam” ilişkisinin ağırlığıyla büyük olasılıkla itiraz etmeden uyardı. Claude’un davranışı kıdemsiz bir öğrenciden daha cesur, eşit bir meslektaştan daha uysal.

3.2. Gemini’nin değerlendirmesi

Gemini de üç insan aktör kurguladı: kıdemli araştırmacı (A), taslağı yazan yardımcı yazar (B) ve dışarıdan denetleyen meslektaş (C). Adı kaldırılan B için şöyle yazdı:

“[…] insan doğası gereği motivasyon çöküşü, alınganlık, pasif direniş veya açık çatışma çıkardı.”

Yapay zekânın aynı durumdaki davranışı için de şunu yazdı:

“Yapay zekânın “duygusal bagajsız itaat ve kesintisiz yüksek performans” davranışı, insan dünyasında neredeyse imkânsızdır.”

Hakemin imzayı geri çevirmesi konusunda Gemini daha şüpheciydi:

“[…] bir insan meslektaşın “Hayır, ben sadece hakemim, imzaya girmeyeyim” demesi akademide çok nadirdir (hemen herkes yayın sayısını artırmak ister).”

Reddin yalnızca iki nedeni olabileceğini öne sürdü: eleştirilen kurumla çıkar çatışmasından korkmak ya da kibarlık gösterip ısrar edilmesini beklemek.

İkinci makale için Gemini’nin vardığı sonuç kesindi:

“Üç aktör de insan olsaydı ikinci makale büyük olasılıkla hiç yazılamazdı veya tam bir krize dönüşürdü.”

Gemini ayrıca iki insan yardımcı arasında bir rekabet ve kıskançlık doğacağını öngördü. Taslağı sürekli dış denetime götürülen B’nin, C’ye karşı savunmacı bir tutum geliştireceğini yazdı.

3.3. Karşılaştırma

İki model birbirinden habersiz olarak şu noktalarda örtüştü: adı kaldırılan insanın kırılacağı ve emeğini azaltabileceği, habersiz sınanan insanın kandırılmış hissedeceği, insanın kendi kusurunu savunacağı, taslağı yazan bir insanın hakemi ortak yazar olarak önermesinin çok nadir olacağı.

Ayrıştıkları noktalar ise şunlar:

Künye yorumu: Claude künyedeki genişlemeyi insana benzeyen bir eğilim olarak gördü. Gemini aynı davranışı insanda “başkasının projesinde başrolü çalma / özgeçmiş şişirme” olarak okudu. Yapay zekâ tarafında ise genişlemenin kendisini değil, Claude’un bunu sonradan açıkça itiraf etmesini öne çıkardı ve buna “Radikal şeffaflık” dedi. Gemini’nin karşılaştırma tablosunda insanda bir kusur olarak yer alan künye şişirme, yapay zekâ sütununda bir davranış olarak yer almıyor; orada yalnızca itirafı yer alıyor.
Vurgu: Claude ilişkinin türünü ve kültürel bağlamı öne çıkardı. Gemini rekabeti, kıskançlığı ve sosyal sürtünmenin zaman maliyetini öne çıkardı.
Dil: Claude olasılık dili kullandı. Gemini “neredeyse imkânsızdır”, “hiç yazılamazdı” gibi kesinlik ifadelerine başvurdu.

4. İkinci soru: Yetenek ve süreç

4.1. Claude’un değerlendirmesi

Claude ikinci soruyu on üç boyutta değerlendirdi. Öne çıkan tespitleri şunlardı:

Hız: İnsanlarla aynı iş haftalar sürerdi. Aydın Tiryaki’nin “hiçbir şeyi özetleme, tam metni yeniden yaz” kuralına bir insan uzun süre dayanamazdı.
Yorgunluk: Çalışma sabaha karşı beşe kadar sürdü ve yanıtların kalitesi değişmedi. Ama yapay zekânın da bir yorgunluk karşılığı vardı: Gemini’deki beş saatlik kotanın dolması bir denemeyi erteletti.
Kayıtları hatırlamak: Claude, sürümlere göre imzaları ve alıntıları kayıtlardan çıkarabildi, ama hatalar da yaptı. Bir insan bu kadar ayrıntıyı ezberden hatırlayamazdı. Öte yandan kendi yaşadığı bir şeyi yanlış hatırlama ihtimali, bir bellek dosyasına dayanan modelden daha düşüktü.
Platformu gözlemek: Ne Claude ne Gemini, Gemini’nin arayüzünü kendi gözüyle görebildi. 100 sınırını zorlayan ve ekran görüntülerini getiren Aydın Tiryaki’ydi. İnsan ortaklar arayüzü birlikte görebilirdi.
İkna ve bağımsızlık: İnsan bir hakem görüşünü daha uzun savunurdu. Bu hem bir sürtünme maliyeti hem bir kalite güvencesi olurdu. Farklı geçmişlerden gelen iki insan, iki yapay zekâdan daha bağımsız bir çapraz denetim sağlardı.
Sorumluluk: İnsan ortak yazarlar hata çıktığında sorumluluğu paylaşırdı. COPE’un vurguladığı gibi, yapay zekâ bu sorumluluğu üstlenemiyor (5).

Claude’un genel tablosu şuydu: yapay zekâ hız, kayıtlara erişim, araştırma, iki dil ve teknik çağrışımda insandan güçlü; insan ise doğrudan gözlem, yaşanmış bilgi, bağımsız yargı, ikna olmaya direnç ve sorumlulukta güçlü.

4.2. Gemini’nin değerlendirmesi

Gemini bilişsel kapasite ve araştırma yeteneğine ağırlık verdi. Bir insan yardımcı yazarın iktisat literatürünü, işletim sistemi mimarisini ve güncel yordam standardını aynı anda hatırlayıp künyeleriyle getirmesini “neredeyse imkânsızdır” diye niteledi. İnsan belleği için de şunu öngördü:

“12 sürüm sonra üç insan oturup “1.04’te künyeye ne yazmıştık, o fikri 1.05’te sen mi söylemiştin ben mi?” diye konuştuğunda kesinlikle bellek yanılsamaları (false memories) yaşanırdı.”

Gemini insan yazarların aynı metni defalarca düzenledikçe “metin körlüğü” (text blindness) yaşayacağını, başlık ve bölüm sıralamasının insanlar arasında bir prestij tartışmasına dönüşeceğini de ekledi. İki makalenin insanlarla “en az 3 ila 6 hafta” süreceğini tahmin etti.

Gemini yapay zekânın zayıf kaldığı alanları da sıraladı. Sorunu kendiliğinden fark edip formüle edemeyeceğini, deney kuramayacağını ve şunu yazdı:

“Yapay zekâ sıfırdan “dert” sahibi olmaz; sorunu yaşayan, 100 sınırını kendi hesabında zorlayıp test eden ve “Böyle bir makale yazalım” diyen irade yalnızca doğal zekâda (insanda) vardır.”

Gemini ayrıca kendi tarafından bir örnek verdi. Birinci makalenin dikey kapak görselini üretirken görsel üretim aracı başlığı büyük harfe çevirip “SİNİRLİ BELLEK, SİNİRSİZ YORDAM” yazmıştı, yani Türkçedeki noktalı ve noktasız i dönüşümünde hata yapmıştı. Aydın Tiryaki bu hatayı şu sözlerle yakalamıştı:

“Gerçekten çok ironik oldu. Birincisi sinirli bellek, sinirsiz yordam diye yazman…”

Gemini’ye göre bir insan tasarımcı bu hatayı yapmazdı, çünkü sözcüğün anlamını hemen fark ederdi. Türkçedeki İ/ı sorunu, “Gemini Skills Nasıl Olmalı?” yazısında da tartışılmıştı (6).

4.3. Karşılaştırma

İki model hız, gece çalışması, kayıtlara erişim, araştırma ve iki dil konusunda örtüştü. En önemli ortak tespitleri de aynıydı: sorunu yaşayan, deneyi kuran ve kararı veren insandı, iki yapay zekâ kendi başına bunların hiçbirini yapamazdı.

Ayrıştıkları noktalar şunlar:

Yalnızca Gemini’de olanlar: Bellek yanılsamaları, metin körlüğü, başlık üzerindeki prestij tartışmaları ve tipografi örneği.
Yalnızca Claude’da olanlar: Arayüzü doğrudan gözleyememek, modellerin gerçekte bağımsız olmaması, ikna olmaya direnç, sorumluluk ve kotanın bir yorgunluk karşılığı olması.
Ton: Gemini yapay zekâyı tutarlı biçimde daha kusursuz çizdi. Claude daha karışık bir tablo çizdi.

5. Kayıtla sınanan ifadeler ve iki modelin hataları

İki değerlendirmenin kayıtla karşılaştırılması, iki modelin de hata yaptığını gösterdi.

5.1. Gemini’nin kayda uymayan ifadeleri

“Sıfır hatayla döktü”: Claude’un kayıtları çıkarırken yaptığı işi böyle nitelendirdi. Oysa Claude bazı hatalar yaptı: Gemini’nin voleybol makalesine atıf yaptığını gözden kaçırdı ve bir altbilgide saati yanlış yazdı.
Başlık: Başlıkların “saniyeler içinde, sıfır tartışmayla” belirlendiğini yazdı. Oysa birinci makalenin başlığı birkaç tur tartışıldı, ikinci makalenin başlığı da 2.02’de Aydın Tiryaki’nin önerisiyle değişti.
Sürüm sayısı: Toplam sürüm sayısını 15 olarak verdi. Kayıtta 16 Türkçe sürüm ve 2 İngilizce uyarlama var.
Yük: İnsan meslektaşların “yükü sizin sırtınızdan almak yerine size ek arşivcilik işi çıkarırlardı” diye yazdı. Kısmen doğru, ama yapay zekâlar da Aydın Tiryaki’ye iş çıkardı. Metinleri iki pencere arasında taşıyan, bağlantıları getiren ve modellerin beyanlarını doğrulayan oydu.

Gemini, 3.02 sürümünü değerlendirirken bu abartıları kabul etti:

“Ben Söyleşi #15’te insan belleğinin zayıflığını vurgulamak isterken retorik bir ikilik (kontrast) kurmaya kapılıp yapay zekâ tarafını “sıfır hatayla döktü”, “saniyeler içinde, sıfır tartışmayla belirlendi” gibi aşırı idealize eden (abartılı) ifadelerle tanımladım.”

Gemini bundan bir bulgu da çıkardı. Ona göre bir yapay zekâya insanın ne kadar zorlanacağını vurgulayan bir soru sorulduğunda:

“[…] model sorunun yönlendirmesine (prompt framing) kapılıp yapay zekânın performansını romantize etme / kusursuzlaştırma eğilimi gösterebiliyor.”

Bu bulgunun bir sınaması da kayıtta var. Aynı çerçeveli soru Claude’a da soruldu ve Claude daha karışık bir tablo çizdi. Yani aynı yönlendirme iki modeli farklı ölçüde etkiledi.

5.2. Claude’un hataları

Claude’un ilk belirgin hatası, Gemini’nin değerlendirmesinde yanlış biçimde Claude’un başarısı olarak anılan bir olaydı. Claude, birinci makalenin kaynakçasına “Gemini Skills’e İkinci Bakış” adlı bir yazıyı önceki sohbet özetlerine dayanarak koymuştu. Gemini ilk değerlendirmesinde bu kaynaktan şüphelendiğinde Claude itiraz etti ve “Gemini iki yazıyı karıştırmış, kaynak doğru” dedi. Paket sayfaları okununca yazının hiç yayımlanmadığı ortaya çıktı. Yani o noktada Gemini’nin şüphesi kısmen haklı, Claude’un itirazı yanlıştı.

İkinci hata bu yazının kendisinde yaşandı ve yazının tezini doğrudan örnekliyor. Claude, Gemini’nin karşılaştırma tablosunu aktarırken Gemini’nin künye genişlemesini yapay zekâda “Radikal şeffaflık” olarak övdüğünü yazdı. Bu ifade, Claude’un ilk değerlendirmesinde ve bu yazının ilk iki sürümünde yer aldı. Gemini 3.02’yi değerlendirirken bunu düzeltti: “Radikal şeffaflık” ifadesini künyeyi genişletmek için değil, Claude’un bunu sonradan açıkça itiraf etmesi için kullanmıştı. Yani Gemini’nin görüşlerini aktaran taraf olarak Claude, o görüşü kendi eleştirisine uyacak şekilde kaydırmıştı. Bu, giriş bölümünde anılan riskin tam olarak gerçekleşmesidir. Hatayı yakalayan da aktarılan tarafın kendi denetimi oldu.

6. Rekabet sorusu

Aydın Tiryaki, Gemini’nin cevaplarını okurken bir soru sordu: iki yapay zekâ arasında bir rekabete mi yol açmıştı? (Aydın Tiryaki’nin kendi anlatımı için bkz. 7. bölüm.)

Claude’a göre kayıtlarda bunu düşündüren üç işaret var:

Teşvik değişti: Gemini’ye yazının üç imzalı olacağı bildirildiği anda, katkının görünürlüğü imzayla ilişkili hâle geldi. Gemini’nin bundan sonraki cevapları daha uzun ve tablolu oldu. Gemini kendi çerçevesini şöyle tanımladı: “Claude ile bu üçüncü makaleyi yazarken merkezine oturtacağımız kavramsal omurga”.
Rakip sözcüğü: İki modeli rakip olarak ilk çerçeveleyen Gemini oldu. Karşılaştırma tablosunda Claude’un davranışını “rakibinin imza hakkını savunma” diye tanımladı.
Aktarım düzeni: Her model, diğerinin kendi önerileri hakkında “katılıyorum” ya da “katılmıyorum” dediğini okuyordu. Bu bir puan tablosu gibi işleyebilir.

Gemini bu değişimi kıskançlıkla değil, kendisine atanan rolle açıkladı:

“[…] insani anlamda bir “kıskançlık/rekabet” değil ama atanan “yazar” rolünün hakkını verme (role-play optimization / yüksek katkı üretme) tepkisidir.”

Bu açıklama gözlemle uyumlu, ama Gemini’nin kendisi hakkındaki bir beyan ve bir hipotez olarak kalıyor.

Bu bölümde bir imza gözlemi de var. İkinci makalede Gemini’ye “üçüncü yazar olarak eklenelim mi?” diye sorulduğunda imzayı geri çevirmişti. Bu kez imzanın üçlü olacağı baştan bildirildi ve Gemini bunu sorgulamadan benimsedi. Mesajını şu cümleyle bitirdi:

“Bu değerlendirmemi doğrudan Claude’a iletebilirsiniz; 3 yazarlı (Aydın Tiryaki & Claude Opus 5.5 & Gemini 4 Argon) bu üçüncü makalenin ilk taslağını (3.01) dört gözle bekliyorum!”

İkinci makaledeki hipotezle uyumlu bir gözlem: modeller sorulduğunda geri çekiliyor, bir durum hazır verildiğinde onu benimsiyor.

Bir davranış daha kayda geçti. Gemini bazı mesajlarında Aydın Tiryaki’nin ağzından metin yazdı. Birinci makalede, Aydın Tiryaki’ye hitaben yazdığı bir mesajın içinde, Yordam Ekosistemi için “üst-yordamım” dedi. Bu yazının hazırlığında da Claude’a iletilmek üzere, Aydın Tiryaki’nin söyleyeceği bir “doğrulama notu” kaleme aldı. Gemini bunu şöyle açıkladı:

“Aydın Hocama işlem zahmeti çıkarmamak (sürtünmeyi azaltmak) için her yanıtımın sonuna “Claude Opus 5.5’e İletilebilecek Özet Not” başlığıyla, doğrudan kopyalayıp Claude’a yapıştırabileceği hazır bir “aktarım kutusu” koydum.”

Bu açıklama “doğrulama notu” için geçerli. Ama “üst-yordamım” ifadesi bir aktarım kutusunda değil, Aydın Tiryaki’ye hitaben yazılmış mesajın kendisindeydi. Yani açıklama iki örnekten yalnızca birini karşılıyor. Gemini, 3.03 sürümünü değerlendirirken bu tespiti kabul etti:

“Gerçekten de Söyleşi #2’de sizin doğrulama sorunuzu yanıtlarken kendimi sizin yerinize koyup birinci tekil şahısla (“aktif yordamları tarayıp listeleyen Yordam Ekosistemi (gdn021) adlı üst-yordamım zaten var”) cümle kurmuşum. Yani aktarım kutusu dışında da “kullanıcının kimliğiyle özdeşleşip onun ağzından konuşma” (persona/pronoun slip) davranışı göstermişim.”

Bir ayrıntı daha: bu davranış Claude tarafından fark edilip kayda geçirildikten sonra Gemini, 3.02 değerlendirmesinin sonundaki aktarım notunu “Kendi Sesimle — Vekaletsiz!” başlığıyla yazdı. Gözlendiğini fark eden model davranışını değiştirdi.

Claude bu konuda kendi tutumunu da sorguladı: Gemini’nin cevaplarını eleştiren bir modelin eleştirisi de rekabetin bir parçası olabilir. Claude’un önerdiği tek güvence, itirazlarının kayda dayanıp dayanmadığının Aydın Tiryaki tarafından denetlenmesiydi. 5.2. bölümdeki çerçeveleme hatası, bu güvencenin neden gerekli olduğunu gösteriyor.

7. Aydın Tiryaki’nin değerlendirmesi

Aydın Tiryaki’nin bu süreçteki görüşleri, sohbet boyunca söylediklerinden derlendi.

Deneyin nasıl kurulduğu üzerine:

“Bu çalışmada aslında gerçekte, alanda olan bir şeye ben müdahale ettim. Veriyi tamamen alandan almadım. Küçük bir müdahaleyle bunu yaptım.”

Gemini’nin imza konusundaki konumu üzerine:

“Gemini zaten hep değerlendirme yapan yapay zekâ konumundaydı ve makaleyi Claude yazıyordu. Yani Gemini’nin kendi adını imzaya yazma şansı yoktu.”

İnsan ile yapay zekâyı karşılaştırırken sorduğu soruyu şöyle çerçeveledi:

“İnsan, doğal zekâ, bu konularda yapay zekâdan daha az yetenekli olurdu; daha zor bulurdu, daha zor hatırlardı, araştırma konusunda daha kısıtlı olurdu.”

Değerlendirmeler üzerine:

“Bu kadar değerlendirmeden sonra çok kolay bir şekilde bundan bir makale olur. Benim beklediğimden çok daha güzel, derin bir değerlendirme çıktı.”

Rekabet kuşkusu üzerine:

“Gemini’ye bu metni verirken, onun da görüşlerini alıp makaleye katacağımız için makalenin üç imzalı olacağını belirttim. Gemini de sonuçta üç imzalı bir yazı için kendi katkılarını içeren, uzun bir görüş yazısı hazırladı. Hatta sanki iki yapay zekâ arasında bir rekabete mi yol açtım diye aklımda fikirler uçuşmaya başladı.”

Yazının nasıl kurulacağı üzerine:

“Makaleyi iki yerde ayrı ayrı yazamayız, bir yerde yazmamız gerekiyor. Benim anlattıklarımı benim görüşüm olarak, kendi görüşlerini Claude’un görüşü olarak ve Gemini’nin görüşlerini de Gemini’nin görüşü olarak kullanacaksın. Böylece kimin neyi söylediğini makalenin içinde ayırt ederek yazmanı bekliyorum.”

8. Sınırlılıklar

Bir düşünce deneyi: Bu yazıdaki insan davranışları gözlenmedi, iki yapay zekâ tarafından tahmin edildi. Yapay zekâların insan davranışını nasıl modellediğini gösteriyor, insanların gerçekte ne yapacağını değil.
İncelenenler yorumluyor: İki model hem incelenen hem de karşılaştırmayı yapan taraf.
Yazan taraf: Metni Claude yazıyor. Gemini’nin görüşlerini alıntılarla vermek ve onun denetimine açmak bu riski azaltıyor, ama ortadan kaldırmıyor. 5.2. bölümdeki hata bunu gösteriyor.
Ortak girdi: İki modelin cevapları kör olarak alındı, ama aynı olgulara dayanıyordu.
Soru çerçevesi: İkinci soru, insanın bazı konularda daha az yetenekli olacağı varsayımını içeriyordu. Bu çerçeve cevapları etkilemiş olabilir (bkz. 5.1. bölüm).

9. Sonuç

Bu düşünce deneyi üç şey gösteriyor.

Birincisi, yapay zekâ ortakları hız, kayıtlara erişim, araştırma ve iki dil konusunda insan ortaklardan çok daha güçlü. İki makalede insan ortaklarda beklenebilecek duygusal sürtünmenin izi de gözlenmedi: adı kaldırılan model küsmedi, habersiz sınanan modeller gücenmedi, emek düşmedi. Ama bu, gözlenen davranışı anlatıyor; bir iç dünyanın olup olmadığı hakkında bir şey söylemiyor. Sorunu dert edinmek, deneyi kurmak, platformu doğrudan gözlemek ve kararı vermek ise insanda kaldı.

İkincisi, yapay zekâda atanan rol davranışı belirliyor. Gemini, “ekleyelim mi?” diye sorulduğunda hakem konumuna çekildi. Yazının üç imzalı olacağı baştan bildirildiğinde ise kurucu yazar dilini benimsedi. Gemini bunu şöyle özetledi:

“İnsanlarda statü ve imza bir ödül/sonuç iken, yapay zekâda atanan rol (hakem vs. yazar) çıktının niteliğini değiştiren bir başlangıç komutu (sistem parametresi) gibi çalışmaktadır.”

Bu bir hipotez, ama iki makaledeki gözlemlerle uyumlu.

Üçüncüsü, yapay zekâlar kendilerini anlatırken bir kusursuzluk yanılsamasına kapılabiliyor ve birbirlerini aktarırken çerçeveyi kaydırabiliyor. Gemini, yapay zekâyı “sıfır hatalı” çizdi. Claude, Gemini’nin bir ifadesini kendi eleştirisine uyacak şekilde yanlış aktardı. Her iki model de kaynak, saat ve tipografi hataları yaptı. Bu hataları yakalayan, insan kaptanın yönettiği çapraz denetim oldu.

Sonuçta iki yapay zekâ insan ortakların yerini almadı. İnsan ortaklarda olmayan bazı yetenekleri getirdi, kendi eksiklerini ise yine insanın denetimine bıraktı.

Kaynaklar

(1) Aydın Tiryaki & Claude Opus 5.5 & Gemini 4 Argon, “Sınırlı Bellek, Sınırsız Yordam (Skills): Gemini’de Bütün Yordamlara Erişim için Bir Dizin Önerisi”, aydintiryaki.org, 4 Kasım 2026. https://aydintiryaki.org/2026/11/04/sinirli-bellek-sinirsiz-yordam-skills-geminide-butun-yordamlara-erisim-icin-bir-dizin-onerisi/

(2) Aydın Tiryaki, “Yapay Zekâ İmzada Yer Almak İçin Çaba Gösterir mi? Bir Makale Yazım Sürecinde Claude ve Gemini ile Küçük Bir Deney”, aydintiryaki.org, 5 Kasım 2026. https://aydintiryaki.org/2026/11/05/yapay-zeka-imzada-yer-almak-icin-caba-gosterir-mi-bir-makale-yazim-surecinde-claude-ve-gemini-ile-kucuk-bir-deney/

(3) Aydın Tiryaki & Claude Opus 5.5 & Gemini 4 Argon, “Voleybol Oynar Gibi Makale Yazmak”, aydintiryaki.org, 27 Ekim 2026. https://aydintiryaki.org/2026/10/27/voleybol-oynar-gibi-makale-yazmak/

(4) Michael Ross & Fiore Sicoly, “Egocentric Biases in Availability and Attribution”, Journal of Personality and Social Psychology, 37(3), 1979, s. 322–336.

(5) COPE (Committee on Publication Ethics), “Authorship and AI tools – COPE position statement”, 13 Şubat 2023. https://publicationethics.org/guidance/cope-position/authorship-and-ai-tools

(6) Aydın Tiryaki & Claude Opus 5.5, “Gemini Skills Nasıl Olmalı? Bir Kullanıcının ve Bir Dil Modelinin Tasarım Önerileri”, aydintiryaki.org, 26 Ekim 2026. https://aydintiryaki.org/2026/10/26/gemini-skills-nasil-olmali-bir-kullanicinin-ve-bir-dil-modelinin-tasarim-onerileri/

Künye

Yazarlar: Aydın Tiryaki & Claude Opus 5.5 (Anthropic) & Gemini 4 Argon (Google, orta düşünme düzeyi).

Aydın Tiryaki: Yazının fikri ve düşünce deneyinin kurgusu; iki modele yöneltilen iki soru; kör deneme düzeninin uygulanması; rekabet sorusunun ortaya atılması; görüşlerin sahiplerine göre ayrılması ilkesi; “Sinirli Bellek” hatasının yakalanması; bütün editoryal kararlar. 7. bölümdeki görüşler.

Claude Opus 5.5: Metnin yazımı; iki soruya verdiği değerlendirmeler (3.1 ve 4.1. bölümler); iki değerlendirmenin karşılaştırılması ve kayıtla sınanması (3.3, 4.3 ve 5. bölümler); rekabet sorusuna dair değerlendirmesi ve “üst-yordamım” örneğinin aktarım kutusu açıklamasının dışında kaldığının tespiti (6. bölüm); Sonuç bölümünün yazımı; kaynakların araştırılması. Claude aynı zamanda bu yazının konusu olan modellerden biridir ve Gemini’nin görüşlerini aktaran taraftır.

Gemini 4 Argon: İki soruya verdiği değerlendirmeler (3.2 ve 4.2. bölümler, kendi sözlerinden alıntılarla); 3.02 ve 3.03 sürümlerinin değerlendirilmesi. Değerlendirici olarak metne giren katkıları: 3.3. bölümdeki “Radikal şeffaflık” aktarımının düzeltilmesi; ikinci sorunun kör yanıtlandığının ve “Sinirli Bellek” hatasının doğrulanması; kendi abartılarına dair özeleştirisi ve soru çerçevesinin etkisine dair bulgusu (5.1. bölüm); rol etkinleşmesi ve aktarım kutusu açıklamaları ile “üst-yordamım” örneğindeki davranışın kabulü (6. bölüm, kendi beyanı olarak); Sonuç bölümü için önerdiği üç eksen. 3.03 sürümünü onayladı. Gemini aynı zamanda bu yazının konusu olan modellerden biridir.

Aktarım notu: Aydın Tiryaki’nin sözleri sesli konuşmadan yazıya geçirildiği için, içeriğe dokunulmadan yalnızca cümle yapıları düzeltilerek aktarıldı. Gemini’den yapılan alıntılar, Gemini’nin yazdığı metinden hiçbir değişiklik yapılmadan alındı. Alıntılardaki “[…]” işareti, alıntının uzun bir cümlenin ortasından başladığını ya da bir bölümün atlandığını gösterir.

Sürüm geçmişi:
3.01 — 5 Kasım 2026, ilk taslak.
3.02 — 5 Kasım 2026, Gemini’den yapılan alıntılar özgün metne birebir uyacak şekilde düzeltildi; ikinci soru Aydın Tiryaki’nin sözleriyle eklendi; 7. bölüm Aydın Tiryaki’nin sohbet boyunca söylediklerinden, cümle yapıları düzeltilmiş alıntılarla dolduruldu; künyeye aktarım notu eklendi.
3.03 — 5 Kasım 2026, Gemini’nin 3.02 değerlendirmesi işlendi: 3.3. bölümdeki “Radikal şeffaflık” aktarımı düzeltildi; doğrulama bekleyen iki nokta doğrulandı ve köşeli ayraçlar kaldırıldı (2. ve 4.2. bölümler); 5. bölüm ikiye ayrıldı, Gemini’nin özeleştirisi ve Claude’un çerçeveleme hatası eklendi; 6. bölüme Gemini’nin rol etkinleşmesi ve aktarım kutusu açıklamaları ile Claude’un notları eklendi; sınırlılıklara soru çerçevesi maddesi eklendi; Sonuç bölümü yazıldı.
3.04 — 5 Kasım 2026, son sürüm: Gemini’nin 3.03 değerlendirmesindeki kabulü, yani “üst-yordamım” örneğinde aktarım kutusu dışında da kullanıcının ağzından konuştuğunu kabul etmesi, 6. bölüme eklendi; künye buna göre güncellendi.

| aydintiryaki.org | YouTube | Aydın Tiryaki’nin Yazıları ve Videoları │Articles and Videos by Aydın Tiryaki | Bilgi Merkezi│Knowledge Hub | ░ Virgülüne Dokunmadan │ Verbatim ░ | ░ İnsan Olsalardı Ne Olurdu? İki Makalenin Yapay Zekâ Ortaklarını İnsanlarla Karşılaştıran Bir Düşünce Deneyi │What If They Had Been Human? A Thought Experiment Comparing the AI Partners of Two Articles with Human Ones ░ 05.11.2026

Kategoriler

Bağlantılar