Aydın Tiryaki (2026)
Geçtiğimiz günlerde teknoloji dünyasına bomba gibi düşen bir haber, yapay zeka modellerinin güvenliği konusunu yeniden gündeme taşıdı. Google’ın Gemini modelini “kopyalamak” için 100.000 farklı istem gönderilerek yapılan saldırı, aslında dijital bir tersine mühendislik çabasıydı. Peki, bir yapay zekanın “zekasını” çalmak gerçekten mümkün mü? Yoksa bu kopyalama girişimi, sonunda bir “anlam çöküşüne” mi mahkum?
Deney Metodolojisi: “Kulaktan Kulağa” Çeviri Zinciri
Yapay zekanın bağlam (context) koruma kapasitesini test etmek amacıyla, iki farklı metni 11 duraktan oluşan uzun bir çeviri zincirine soktuk. Her durakta model, bir önceki dildeki metni bir sonrakine aktarırken “istatistiksel en yakın anlamı” seçti.
İzlenen Yol:
Türkçe (TR) -> İngilizce (EN) -> Almanca (DE) -> Fransızca (FR) -> Rusça (RU) -> Çince (ZH) -> Japonca (JA) -> Korece (KO) -> Arapça (AR) -> İngilizce (EN) -> Türkçe (TR)
Deney 1: Akademik ve Teknik Metin Analizi
Bu deneyde, daha düz ve tanımlayıcı bir dil kullanılarak ODTÜ ve Kimya Mühendisliği üzerine bir paragraf test edilmiştir.
| Durum | Metin İçeriği |
| Başlangıç (TR) | “ODTÜ’de geçirdiğim o unutulmaz yıllar, bozkırın ortasındaki bu vahanın sadece akademik bir yuva değil, aynı zamanda karakterimizi yoğuran bir hayat okulu olduğunu kanıtladı.” |
| Bitiş (TR) | “ODTÜ’deki o unutulmaz zamanlar, çölün ortasındaki bu yerin sadece bir üniversite değil, aynı zamanda kişiliği inşa eden bir yaşam tarzı olduğunu gösterdi.” |
Bağlam Kaybı Değerlendirmesi: %25
Teknik ve akademik terimler diller arası geçişte büyük oranda korundu. Ancak “bozkır” gibi yerel coğrafi terimler “çöl”e, “hayat okulu” gibi mecazlar ise “yaşam tarzı” gibi daha jenerik kavramlara evrildi.
Deney 2: Deyimsel ve “Kibar Argo” Metin Analizi
Bu deneyde, kültürel kodlar içeren deyimler ve samimi bir üslup test edilmiştir.
| Durum | Metin İçeriği |
| Başlangıç (TR) | “Dünkü meselede bizimkiler yine ipe un serdi, resmen bir çuval inciri berbat ettiler. Başta her şey tıkırındaydı ama sonra kayış koptu.” |
| Bitiş (TR) | “Dünkü olayda meslektaşlarımız ipe tekrar un serptiler ve kelimenin tam anlamıyla bir torba inciri mahvettiler. Başta her şey tıkırdıyordu ama sonra kemer koptu.” |
Bağlam Kaybı Değerlendirmesi: %75
Bu deneyde anlam neredeyse tamamen çöktü. Yapay zeka, kültürel arka planı olan deyimleri (ipe un sermek, kayışın kopması) fiziksel eylemler (un serpmek, kemerin kopması) olarak algıladı. Metnin ruhu tamamen kayboldu.
Sonuç ve Değerlendirme
Yapılan iki deney, model kopyalama (model extraction) girişimlerinin neden sınırlı kalacağını somut bir şekilde ortaya koymaktadır. Yapay zeka modelleri:
- Teknik veride başarılıdır: Akademik metinlerde %75 oranında sadık kalabilir.
- Kültürel derinlikte yetersizdir: Deyimsel ve argo kullanımlarda bağlamdan %75 oranında kopmaktadır.
Bir modeli 100.000 istemle kopyalamaya çalışanlar, sistemin “iskeletini” çalabilse de o iskelete can veren “kültürel ruhu” ve “yurttaşlık bilinciyle” harmanlanmış yerel nüansları asla tam olarak transfer edemezler. Yapay zeka, diller arasında köprü kurarken her zaman “en güvenli” ve “en tatsız” limana sığınır.
Kaynakça
- Haber Kaynağı: DonanımHaber, “Google: Gemini’yi kopyalamak için 100.000 istem gönderildi”, 2024.
| aydintiryaki.org | YouTube | Aydın Tiryaki’nin Yazıları ve Videoları │Articles and Videos by Aydın Tiryaki | Bilgi Merkezi│Knowledge Hub | ░ Yapay Zekada Anlam Kaybı Deneyleri │ Experiments on Semantic Loss in AI ░ 14.02.2026
Aydın Tiryaki 