Aydın Tiryaki (2026)
Giriş: Eğlenceden Öte Bir “Zihin Mühendisliği”
Televizyon ekranları, sadece boş zamanlarımızı dolduran bir eğlence aracı olmaktan çıkalı çok uzun zaman oldu. Bugün diziler, toplumun değer yargılarını, adalet anlayışını ve hatta başarı kriterlerini yeniden şekillendiren güçlü birer “zihin mühendisliği” aracına dönüşmüş durumda. Özellikle son yıllarda ekranlarımızı işgal eden iki ana akım; “Yeraltı Dünyası” ve “Feodalite (Ağa)” dizileri, barındırdıkları mesajlarla toplumun harcını oluşturan etik değerleri sessizce kemiriyor.
Rollerin Değişimi: Suçlunun Kahramanlaşması
Geleneksel hikaye anlatıcılığında ve evrensel hukukta, suçlu “kötü”dür; adalet ise “iyi”. Ancak günümüz dizilerinde bu denklem tehlikeli bir şekilde tersine çevrilmiştir. Artık kamera, masumun veya hukukun savunucusunun değil; elinde silahı olanın, racon kesenin, kendi adaletini kendi sağlayan zorbanın omzundan bakmaktadır.
Buradaki en büyük tehlike, suçun “estetize” edilmesidir. Takım elbiseli, aile babası, sözde “vatana millete hayırlı”, yoksulu gözeten “Robin Hood” maskeli mafya babaları, hikayenin başkahramanı olarak sunulmaktadır. Buna karşılık; vergisini veren, sabah akşam çalışan, kurallara uyan dürüst vatandaş veya memur, genellikle “sümsük”, “beceriksiz” ve “hayatın kaybedeni” olarak resmedilmektedir.
Büyük Aldatmaca: “İyi Mafya” ve “İyi Ağa” Yoktur!
Senaryoların izleyiciyi en çok yanılttığı nokta, suç ve sömürü dünyasında sahte bir “ahlaki ayrım” yaratmasıdır. İzleyicinin vicdanını rahatlatmak adına “İyi Mafya – Kötü Mafya” ya da “İyi Ağa – Kötü Ağa” gibi gerçek dışı kategoriler üretilir.
Oysa etik değerler ve hukuk açısından durum nettir: “İyi Mafya” yoktur. Mafya, tanımı gereği yasa dışıdır, zorbadır ve şiddetten beslenir. Karakterin uyuşturucuya karşı olması veya çocukları sevmesi, onun bir suç örgütü lideri olduğu gerçeğini ve topluma verdiği zararı değiştirmez.
Benzer şekilde “İyi Ağa” da yoktur. Ağa; tanımı gereği feodaldir, sömürüye dayanır ve demokratik birey olmanın önündeki engeldir. Bir Ağa’nın “babacan” olması, emrindeki insanların emeğini ve özgür iradesini gasp ettiği gerçeğini örtemez. Dizilerde yaratılan bu “ehven-i şer” (kötünün iyisi) algısı, zehirli bir yemeği soslayıp sunmaktan farksızdır. İzleyiciye, “Suçlu olabilir ama kalbi temiz” dedirtmek, suçun doğasını meşrulaştırmaktır.
Makyavelist Bir Topluma Doğru: “Kazan da Nasıl Kazanırsan Kazan”
Bu dizilerin toplumun geneline yaydığı en büyük hastalık, “Amaca giden her yol mübahtır” anlayışıdır. İzleyici, karakterin etik dışı davranışlarını; “Ailesini korumak için yaptı” veya “Düşmanını yenmek için mecburdu” diyerek meşrulaştırmaktadır.
Adaletin tecelli etmesi değil, “bizimkinin” kazanması alkışlanmaktadır. Bu durum, hukuk devleti bilincini zayıflatmakta, “güçlü olan haklıdır” ilkesini toplumsal belleğe kazımaktadır. Özellikle gençler arasında dürüstlük bir zayıflık, kural tanımazlık ise bir “güç gösterisi” olarak algılanmaya başlamıştır.
Kadına Yönelik En Büyük Hakaret: “Güce Tapan Kadın” Yalanı
Bu dizilerin topluma verdiği en büyük zararlardan biri de kadın kimliği ve onuru üzerinde yarattığı tahribattır. Senaryolarda kurulan denklem, kadınlara yapılabilecek en büyük hakaret niteliğindedir.
Hikayelerde genellikle eğitimli, nazik, hukuka saygılı ve şiddetten uzak duran “düzgün” erkekler; kadınlar tarafından tercih edilmeyen, heyecansız ve “yetersiz” karakterler olarak gösterilir. Buna karşılık; elinde silahı olan, kabalaşan, racon kesen mafya tipleri veya feodal ağalar, kadınların “uğruna ölünecek”, “vazgeçilmez” ve “en çok hak eden” aşkları olarak sunulur.
Bu kurgu, kadını; “ahlakı ve nezaketi” değil, “kaba gücü ve parayı” arzulayan bir varlık konumuna indirger. Kadın karakterlerin, kendilerine hükmeden, hatta psikolojik ve fiziksel şiddet uygulayan bu zorba karakterlere “büyük bir aşkla” bağlanması, kadın onurunun ayaklar altına alınmasıdır. İzleyiciye verilen, “Kadınlar efendi adamı değil, kendisini ezen güçlü adamı sever” mesajı, kadına yönelik şiddeti besleyen en tehlikeli kültürel kodlardan biridir. Kadının bu suç makinelerine “hayran” bırakılması, aslında kadının ahlaki muhakemesine ve kişiliğine yapılmış bir saldırıdır.
Karanlık Bir Şüphe: İtibar Aklama ve Finansal Arka Plan
Meselenin bir de finansal ve stratejik boyutu göz ardı edilmemelidir. Bu yapımların devasa bütçeleri ve kaynağı belirsiz finansman modelleri, akıllara ciddi sorular getirmektedir.
Dünyada örnekleri görüldüğü üzere (Meksika, Kolombiya vb.), suç örgütleri veya kaynağı belirsiz sermaye odakları, sadece parayı aklamakla kalmaz; aynı zamanda “itibar” da aklamak isterler. Kendilerini halkın gözünde “sempatik”, “güçlü” ve “gerekli” göstermek için popüler kültürü finanse etmeleri, stratejik bir hamledir.
Elde edilen kara paranın bir kısmının, bu tür dizilerin finansmanına aktarılarak hem paranın sisteme sokulması hem de o yaşam tarzının “reklamının” yapılması ihtimali, “Neden olmasın?” sorusunu sorduracak kadar güçlüdür. Toplumun, sadece ekranda gördüğü hikayeyi değil, o hikayenin kimler tarafından ve hangi amaçla finanse edildiğini de sorgulaması gerekmektedir.
Sonuç
Televizyon dizileri sadece birer senaryo değil, toplumun aynası ve aynı zamanda şekillendiricisidir. Suçun övüldüğü, zorbalığın “karizma” sayıldığı, dürüstlüğün “enayilik” olarak görüldüğü bu yapımlar; hukukun üstünlüğüne ve toplumsal barışa vurulmuş birer darbedir. İzleyici olarak “güce” değil “adalete”, “zorbalığa” değil “nezakete” prim vermediğimiz gün, bu senaryolar da değişmek zorunda kalacaktır. Unutulmamalıdır ki; kötülüğün “karizmatiği” olmaz, kötülük sadece kötülüktür.
Aydın Tiryaki 