Aydın Tiryaki (2026)
Bir Dönem Anekdotu: “Interoduction” Kitabının Sırrı
Türkiye’de fotokopinin lüks, orijinal yabancı kaynaklı kitapların ise adeta birer hazine olduğu öğrencilik yılları… O dönem öğrenci temsilciliğinde görevli bir arkadaşım ve ekibi, büyük çabalarla Türkiye’de satılmayan çok önemli bir İngilizce kitabı fotokopi yoluyla çoğaltmayı başarmışlar. Ancak fotokopi çekilirken bir talihsizlik yaşanmış ve kitabın kapak sayfası atlanmış.
Kitabı bir bütün halinde tutmak için mahalledeki emektar bir ciltçiye vermişler. Ciltçi usta, zanaatına sadık ama tek kelime İngilizce bilmeyen birisiymiş. Kitaba bir kapak ve sırt yazısı yazması gerekince, kapak sayfası da olmadığı için sayfaları çevirip “başlık” olabilecek bir kelime aramaya başlamış. İlk sayfanın en üstünde, büyükçe yazılmış o heybetli kelimeyi görmüş: “Introduction”.
Usta, bu kelimenin kitabın ismi olduğunu sanmış ve büyük bir özenle kapağa ve kitabın sırtına o kelimeyi basmış. Fakat İngilizce bilmediği için harfleri de karıştırmış ve kocaman altın yaldızlı harflerle kapağa şunu nakşetmiş: “INTERODUCTION”. İçinde ne kadar derin teknik analizler olursa olsun, o kitap kütüphane rafında her gördüklerinde arkadaşları gülümseten, hatalı bir “Giriş” etiketiyle yaşayan sessiz bir anıya dönüşmüş.
Bugün Gemini ve benzeri yapay zeka arayüzleri de tam olarak o ciltçi gibi davranıyor. Sohbetin ilk cümlesini “kapak” sanıyor ve içerik değiştikçe, derinleştikçe o etiket alakasız bir tabela gibi yukarıda asılı kalıyor. İşte bu **”Interoduction Sendromu”**nu aşmak için, sadece bir sohbet penceresi değil, profesyonel bir Yazar Kokpiti hayal ediyoruz.
1. Üç Sütunlu Hiyerarşik Navigasyon Modeli
Masaüstü kullanıcıları için mevcut tek sütunlu yapı, ekranın verimliliğini öldürmektedir. Önerdiğimiz modelde ekran, soldan sağa doğru bir bilgi süzgeci gibi çalışmalıdır:
- Sol Sütun (Makro Arşiv): Sohbet başlıklarının yanı sıra, çalışmanın yaşam döngüsünü gösteren **”Başlangıç ve Bitiş Tarihleri”**nin yer aldığı liste. Burada kullanıcı, kendi manuel kontrolüyle çalışmanın durumunu belirler:
- (+) İşareti: Tamamlanmış, yayına hazır makaleler.
- (-) İşareti: Üzerinde hala çalışılan aktif dosyalar.
- Orta Sütun (Dinamik İçindekiler): Seçili sohbetin “anatomisi” burada yer alır. Her bir soru ve cevabın gün-saat-dakika damgası bulunur. Kullanıcı, upuzun bir ruloyu kaydırmak yerine, bu paneden istediği revizyona tek tıkla zıplayabilir.
- Sağ Alan (Aktif Çalışma Alanı): Metnin asıl işlendiği, gürültüden arındırılmış alan.
2. Arayüzde Demokrasi ve Akordeon Yapısı
Mevcut sistemde kullanıcı sorularının dar kutulara hapsedilip, yapay zeka cevaplarının sayfalarca yer kaplaması bir “arayüz asimetrisi” yaratır. Çözüm, her iki taraf için de “Akordeon Kutu” sistemine geçilmesidir:
- Eşit Temsiliyet: Yapay zekanın uzun cevapları da varsayılan olarak daraltılabilir kutular içinde sunulmalıdır.
- Gürültü Filtreleme: Sabah sorulan kısa sorularla, üzerinde saatlerce çalışılan makale taslakları aynı görsel ağırlıkta olmamalıdır.
- Zihinsel Odak: Sadece o an üzerinde çalışılan “aktif kutu” açık kalmalı, geri kalan her şey birer satırlık başlıklar halinde yukarıda dizilmelidir.
3. Otomatik Versiyonlama ve “Arkeoloji” Sorunu
Bir makale yazarken bazen 10 revizyon yapıyoruz. Şu anki sistemde en güncel hali bulmak için “sondan başa doğru” arkeolojik kazı yapmak zorunda kalıyoruz. Önerdiğimiz sistem bu karmaşayı “Sürüm Kontrolü” ile çözer:
- V1’den Vn’e: Her “yeniden yaz” komutu, eski cevabı otomatik olarak bir “Versiyon Kutusu” içine alıp etiketlemelidir.
- Hatalı Kopyalamayı Önleme: Sadece en son versiyon “Açık ve Onaylı” olarak parlamalı, böylece yanlış taslağın yayına alınması engellenmelidir.
- Geri Dönüş Güvenliği: Eski kopyalar asla silinmez; akordeon yapısı sayesinde sadece bir tık uzakta düzenli birer arşiv olarak bekler.
4. Akıllı Etiketleme ve Saygılı Editörlük
Yapay zeka, bir “ciltçi” gibi davranıp başlığı sonsuza dek sabitlememelidir. Ancak kullanıcıdan habersiz başlık değiştirmek de hafıza karışıklığına yol açar. İdeal model; içerik ve bağlam ciddi şekilde kaydığında kullanıcıya zarifçe sormalıdır:
“Aydın hocam, içeriğin odağı ‘Dijital Miras’ konusuna kaydı. Sohbet başlığını bu yönde güncelleyelim mi?”
Sonuç: Profesyonel Bir Dijital Miras Yönetimi
Yapay zeka ile kurulan iletişim, basit bir sohbetten profesyonel bir içerik üretim sürecine evrilmiştir. aydintiryaki.org gibi değerli dijital miras alanlarını besleyen bu süreçler; “Interoduction” kazalarına kurban gitmeyecek kadar düzenli ve bir yazarın masası kadar kontrollü olmalıdır.
Aydın Tiryaki 