Aydın Tiryaki ve Gemini AI (2026)
Futbolseverlerin VAR (Video Yardımcı Hakem) sistemiyle ilgili en sık sorduğu ve belki de en çok isyan ettiği konulardan biri, uzun süre devam eden bir atağın ardından gelen golün, çok geride kalmış bir ofsayt gerekçesiyle iptal edilmesidir.
Bir takım düşünün; kendi yarı sahasından çıkmış, tam 40 pas yapmış, rakip savunmanın dengesini bozmuş ve harika bir organizasyonla golü atmış. Tribünler coşmuş, santra yapılacak… Ancak hakem elini kulağına götürüyor ve golü iptal ediyor. Gerekçe: Atağın başladığı ilk saniyede, yani 40 pas öncesinde milimetrik bir ofsayt var.
Peki, futbolun akışına bu kadar müdahale edilmesi doğru mu? Kural tam olarak nerede başlayıp nerede bitiyor?
Sınırsız Geriye Dönüş: “Zehirli Ağacın Meyvesi”
Futbol oyun kuralları ve VAR protokolü, gol öncesi incelemelerde herhangi bir pas sayısı veya süre sınırı (örneğin “son 10 saniye” veya “son 3 pas”) koymaz. Burada uygulanan temel ilke hukukta da karşımıza çıkan “Zehirli Ağacın Meyvesi de Zehirlidir” mantığıdır.
VAR protokolündeki teknik terim “Attacking Possession Phase” (Hücum Başlangıç Fazı – APP) olarak adlandırılır. Bu kurala göre; bir takım topu kazandığı andan itibaren kesintisiz bir şekilde rakip kaleye gidip gol atıyorsa, bu sürecin tamamı tek bir aksiyon kabul edilir.
Eğer bu aksiyonun (fazın) en başında, yani zincirin ilk halkasında bir kural hatası (ofsayt veya faul) varsa, zincirin sonraki halkalarının ne kadar sağlam veya estetik olduğunun bir önemi yoktur. Çünkü o ilk ofsayt bayrağı zamanında kalkmış olsaydı, sonraki 40 pasın hiçbiri yaşanmayacaktı. Dolayısıyla, o 40 paslık emek, kural kitabına göre “yok hükmündedir”.
Faz Nerede Sıfırlanır?
Bu kuralın en kritik noktası, “süreklilik” ilkesidir. VAR’ın geriye dönük incelemesini kesen, yani “fazı sıfırlayan” tek şey, topun kontrolünün rakip takıma geçmesidir.
Burada çok ince bir ayrım vardır:
- Müdahale (Deflection): Savunma oyuncusu topa sadece çarparsa, top sekerse veya şuursuzca bir uzaklaştırma (savuşturma) yaparsa atak fazı bitmiş sayılmaz. Top hala hücum eden takımın inisiyatifindedir ve ofsayt incelemesi en başa kadar gider.
- Kontrollü Oynama (Deliberate Play): Eğer savunma oyuncusu topu kontrolüne alır, bilerek ve isteyerek bir pas verir veya topu sürerse, işte o an “yeni bir faz” başlar. Bu andan sonra topu kaybedip gol yerlerse, artık geçmişteki ofsayta dönülemez.
Sonuç: Mutlak Adalet mi, Oyunun Ruhu mu?
Bu uygulama, “mutlak adalet” arayışının bir sonucudur. Kural koyucular, haksız bir başlangıçla elde edilen avantajın, oyun ne kadar sürerse sürsün meşrulaşmaması gerektiğini savunur. Ancak futbolun doğal akışı ve izleyici deneyimi açısından bakıldığında, iki dakika önce gerçekleşmiş ve o anki aksiyona doğrudan etkisi kalmamış bir ihlalin, dakikalar sonra bir golü iptal etmesi tartışmaları da beraberinde getirmektedir.
Teknolojinin futbola girişiyle birlikte artık gri alanlara yer yok; ya siyahtır ya beyaz. 40 paslık bir emeğin kaderi de, işte o en baştaki milimetrik karara bağlıdır.
Aydın Tiryaki 