Aydın Tiryaki (2026)

Giriş

Günümüzde sosyal medya platformları, özellikle de X (eski adıyla Twitter), bireylerin fikirlerini özgürce beyan ettiği bir “agora” olmaktan çıkıp, manipüle edilmiş verilerin çarpıştığı bir savaş alanına dönüşmüştür. Bir mühendis gözüyle bakıldığında, bu platformlardaki bilgi kirliliği rastgele bir kaos değil, aksine tasarlanmış veya göz yumulmuş sistematik bir düzensizliktir. Bu yapıyı analiz etmek için platformu iki ana sorun kümesine ayırmak gerekir: Gri Alanlar (Manipülatif Trafik) ve Siyah Alanlar (Trol Orduları ve Kötücül Yapılar).

1. GRİ ALAN: Gündem Manipülasyonu ve “Etiket Yığınağı”

Gri alan, platformun teknik açıklarını kullanarak görünürlük kazanmaya çalışan, ancak içeriği “çöp” (spam) niteliğinde olan paylaşımları kapsar. En belirgin örneği “Trend Topic” (TT) listesindeki kirliliktir. Kullanıcılar, konuyla ilgisi olmayan reklam, bahis veya propaganda içeriklerini, o an popüler olan etiketlerin altına gizleyerek sistemi kandırmaktadır.

Sorun: Kullanıcı, gerçek gündemi öğrenmek için TT listesine tıkladığında, karşısına konuyla tamamen alakasız, anahtar kelimelerle doldurulmuş (keyword stuffing) binlerce anlamsız ileti çıkmaktadır. Bu durum, TT listesini işlevsiz hale getirmekte ve yurttaşın doğru bilgiye erişim hakkını gasp etmektedir.

Algoritmik Çözüm Önerisi (Gölge Yasaklama): Bu sorunu çözmek için karmaşık yapay zeka modellerine dahi ihtiyaç yoktur. Basit bir mantıksal süzgeç (filtre) yeterlidir:

• Mantık: Eğer bir ileti, o anki TT listesinde yer alan popüler kelimelerden belirli bir sayının üzerinde (örneğin 3’ten fazla) içeriyorsa, sistem bu iletiyi “spam adayı” olarak işaretlemelidir.
• Uygulama: Sistem, kullanıcıya iletisinin yayınlandığını gösterir (böylece kullanıcı engellendiğini fark etmez), ancak arka planda bu iletiyi arama sonuçlarından ve TT havuzundan çıkarır.
• Sonuç: Manipülatör kendi yazdığını görür ve tatmin olur, ancak sistem temiz kalır.

2. SİYAH ALAN: Trol Orduları ve “İki Ayaklı Botlar”

Siyah alan, organize kötülüğün merkezidir. Buradaki aktörler sadece yazılımlar (script/bot) değil, aynı zamanda kamu veya özel fonlarla finanse edilen, emir-komuta zinciri içinde hareket eden gerçek insanlardır (“İki Ayaklı Botlar”). Amaçları tartışmak değil; hedef göstermek, linç etmek ve bastırmaktır.

Sorun: Bu yapılar, dışarıdan (örneğin mesajlaşma uygulamaları üzerinden) aldıkları talimatlarla aynı anda, aynı hedefe saldırmaktadır. Platform yönetimi, “Talimatın dışarıdan geldiğini göremiyoruz” savunmasına sığınsa da, bu bir bahane olamaz. Çünkü girdi gizli olsa da, çıktı (eylem) ölçülebilirdir.

Algoritmik Çözüm Önerisi (Koordinasyon Analizi ve Bulaşıcılık): Suçun veya manipülasyonun örgütlü olup olmadığını anlamak için “Ağ Topolojisi” ve “Zaman Damgası” analizi yapılmalıdır:

• Zaman Analizi: Eğer birbirini tanımayan binlerce hesap, şüpheli derecede kısa bir zaman aralığında (örneğin 3 dakika içinde) aynı etiketle saldırıya geçiyorsa, bu organik bir tepki değil, “Dürtüsel Sinyal” (Impulse Signal) sonucudur.
• Kümeleme (Clustering): Sistem, bir trol ordusunu tespit ettiğinde, sadece o orduyu değil, o ordunun “çeper destekçilerini” de (sürekli retweet eden, destekleyen yan hesaplar) aynı küme içinde değerlendirmelidir.
• Puanlama: Bir hesap sürekli olarak bu “koordineli saldırı” kümeleriyle hareket ediyorsa, “Özgünlük Puanı” düşürülmeli ve etkileşim gücü sıfırlanmalıdır.

3. SİLAH OLARAK KULLANILAN ŞİKAYET MEKANİZMASI

Trol ordularının en tehlikeli taktiklerinden biri, muhalif veya “istenmeyen” hesapları, binlerce sahte hesaptan yapılan asılsız şikayetlerle kapattırmaktır (Mass Reporting). Mevcut sistemde, bir trolün şikayeti ile saygın bir yurttaşın şikayeti “1” (bir) sayılmaktadır.

Çözüm: Ağırlıklı Oylama Sistemi Adaletli bir dijital yönetim için “Güvenilirlik Katsayısı” devreye girmelidir:

• Prensip: Bir hesabın şikayetinin sistemdeki ağırlığı, o hesabın geçmiş temizliği ile orantılı olmalıdır.
• Uygulama: Eğer bir hesap daha önce “Siyah Alan” (trol ağı) içinde tanımlanmışsa, bu hesabın yaptığı şikayetin katsayısı SIFIR olmalıdır. Yani 10.000 trol birleşip bir hesabı şikayet etse bile, toplam etki sıfır olmalı ve masum hesap korunmalıdır.
• İade-i İtibar: Trol olduğu sonradan kanıtlanan hesapların geçmişte yaptıkları şikayetlerle kapatılan hesaplar, otomatik olarak yeniden incelemeye alınmalı ve açılmalıdır.

4. SONUÇ: Kapasite Var, İrade Yok

Mühendislik bilimi açısından bakıldığında, yukarıda sıralanan sorunların tamamı çözülebilir problemlerdir. Gerekli algoritmalar mevcuttur ve işlemci gücü bu analizleri saniyeler içinde yapmaya muktedirdir.

Ancak platform yönetimleri, “Gresham Kanunu”nun sosyal medya versiyonunu işletmektedir: “Kötü kullanıcı, iyi kullanıcıyı kovmaktadır.” Şirketler, yatırımcılarına sundukları “aktif kullanıcı” ve “trafik” raporlarında düşüş yaşamamak adına, bu “siyah ve gri” kalabalığı birer “müşteri” ve “velinimet” olarak görmeye devam etmektedir.

Sonuç olarak; X ve benzeri platformlardaki kirlilik, teknik bir yetersizliğin değil, ticari ve politik bir tercihin sonucudur. Bu platformlar, kendi “intiharlarını” göze alarak bu temizliği yapmadıkça, bir iletişim aracı olmaktan çıkıp, sadece parayı ödeyenin sesinin duyulduğu birer propaganda makinesine dönüşmeye mahkumdurlar.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.