Aydın Tiryaki (2026)

Daha önceki yazımızda, doğrudan kamu kurumlarının futboldaki sponsorluklarının merkezi bir havuzda toplanarak belli kriterlere göre dağıtılması gerektiğini ortaya koymuştuk. Ancak futbol ekonomisindeki “kamu etkisi” sadece devlet kurumlarıyla sınırlı değildir.

Sistemin arka kapıları olan Yerel Yönetimler (Belediyeler) ve Kamudan İhale Alan Özel Şirketler, haksız rekabetin ve “proje takımları”nın finansmanının ana kaynağı haline gelmiştir. Bu yazıda, bu iki gri alanı düzenleyen kuralları öneriyoruz.

1. Yerel Yönetimler ve Bölgesel Kurumlar: Şehir Takımı mı, Tercih Takımı mı?

Belediyelerin spor kulüplerine destek olması, yerel kalkınma ve o kentin markalaşması açısından son derece doğaldır ve gereklidir. Ancak burada “Tek Takımlı Şehirler/Bölgesel Özdeşleşme” ile “Çok Takımlı Metropoller” arasında kesin bir ayrım yapılmalıdır.

A. Tek Takımlı Şehirler ve Bölgesel Özdeşleşme (Doğal Destek)

Bir ilin veya bir ilçenin profesyonel ligde tek bir temsilcisi varsa, o belediyenin o takıma sponsor olması son derece adildir. Çünkü o takım, o kentin ortak paydasıdır.

Aynı mantıkla, belirli bir şehir veya bölgeyle özdeşleşmiş kamu kurumlarının desteği de “doğal hak” kapsamında değerlendirilmelidir. Örnek: Çaykur bir devlet kurumu (KİT) olmasına rağmen, Rize şehriyle ve çay tarımıyla bütünleşmiştir. Bu nedenle Çaykur’un Çaykur Rizespor’a desteği ve isim sponsoru olması, sıradan bir reklam anlaşması değil, o şehrin kimliğine yapılan bir yatırımdır. Bu tür, şehirle “et ve tırnak” olmuş kamu/belediye destekleri son derece normaldir ve desteklenmelidir.

B. Çok Takımlı Metropoller (Eşit Mesafe Kuralı)

Sorun, İstanbul, Ankara, İzmir gibi aynı ligde birden fazla takımı olan şehirlerde başlamaktadır. Bir Büyükşehir Belediyesi, vergilerini tüm halktan toplarken, bu kaynağı aynı ligde mücadele eden takımlardan sadece birine (genellikle siyasi veya bürokratik yakınlık duyulan takıma) aktarıyorsa, bu haksız rekabettir.

Kural: Büyükşehir Belediyeleri, eğer aynı ligde birden fazla takımları varsa, sponsorluk bütçelerini bu takımlar arasında, daha önce belirlediğimiz “Hibrit Model” (Başarı + Taraftar Sayısı) kriterlerine göre paylaştırmak zorundadır. Birine verip diğerini görmezden gelemez.

2. Kamudan İhale Alan Şirketler: “Diyet” Ödemesi Değil, Havuz Desteği

Futbol ekonomisindeki en büyük “kara delik” burasıdır. Kağıt üzerinde “özel şirket” olarak görünen ancak cirosunun büyük bir bölümünü kamu ihalelerinden (inşaat, enerji, altyapı vb.) elde eden şirketler, çoğu zaman “yukarıdan gelen tavsiyelerle” taraftarı olmayan proje takımlarına devasa sponsorluklar yapmaktadır.

Bu şirketler teknik olarak özel olsa da, harcadıkları paranın kaynağı dolaylı olarak kamudur. Dolayısıyla bu parayı, kamu vicdanını yaralayacak şekilde, sadece kendilerine dikte edilen takımlara aktaramazlar.

Öneri: Kamu Geliri Oranında Havuz Zorunluluğu

Bir şirket futbolda sponsorluk yapmak istiyorsa, gelir yapısına bakılır:

1. Kamu Bağımlılık Endeksi: Şirketin yıllık cirosunun ne kadarı kamu ihalelerinden geliyor? (Örneğin: %70).
2. Havuza Aktarım Kuralı: Eğer bir şirket, kamu ihaleleriyle büyüyen bir yapıdaysa, futbola ayıracağı sponsorluk bütçesinin, kamu gelirine denk gelen kısmını (Örneğimizdeki %70’ini), doğrudan kulübe değil, Lig’in “Merkezi Kamu Reklam Havuzu”na yatırmak zorundadır.

Örnek Senaryo: Kamudan devasa otoyol ihalesi almış bir X İnşaat firması, Süper Lig’de seyircisi olmayan ama “hatırlı” bir takıma 10 Milyon Dolar sponsor olmak istiyor.

• Kural Der ki: “Senin gelirinin %80’i kamudan geliyor. O zaman bu 10 Milyon Doların 8 Milyon Dolarını, ligdeki tüm takımların faydalanacağı Merkezi Havuz’a yatıracaksın. Kalan 2 Milyon Doları istediğin takıma verebilirsin.”

Sonuç: Arka Kapıların Kapatılması

Bu düzenleme ile;

1. Kamudan ihale alarak zenginleşen şirketlerin, bu zenginliği “diyet borcu” öder gibi belirli proje takımlarına aktarmasının önüne geçilir.
2. Belediyelerin, şehirlerindeki takımlar arasında siyasi ayrımcılık yapması engellenir.
3. Çaykur Rizespor örneğinde olduğu gibi, şehirle bütünleşmiş doğal destekler korunurken; yapay desteklerin önü kesilir.

Futbol, sahada 11’er kişiyle oynanan bir oyundur; ancak finansman masasında bir takımın arkasına devletin ihale gücünü, diğerinin arkasına sadece taraftarını koyarsanız, o oyunun adı adalet olmaz. Önerdiğimiz bu bütünleşik sistem, futbolu “ihale zenginlerinin” değil, halkın oyunu yapacaktır.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.