Aydın Tiryaki (2026)

1. Giriş: Yapay Zekadan “Akıllı Prodüksiyon Asistanı”na

NotebookLM, döküman analizinde devrim yaratmış olsa da, içerik üretiminde (video ve ses) henüz kullanıcıyı “yönetmen” koltuğuna oturtacak derinliğe ulaşamamıştır. Mevcut sistemler bilgiyi özetlemekte başarılıdır; ancak bu bilginin görsel ve işitsel bir hikayeye dönüşmesi sürecinde kullanıcı inisiyatifi ve bağlamsal doğruluk eksik kalmaktadır. Bu makale, NotebookLM’in gelecekteki gelişimine ışık tutacak, multimodal (çok modlu) bir ekosistem önerisidir.

2. Görsel Bağlam ve Mekânsal Doğruluk: “Gerçekten Üretmek”

Yapay zeka, video kurgusu yaparken jenerik ve hayali görseller yerine “gerçek dünyaya” çapalanmalıdır.

• Referanslı Üretim: Örneğin, İnebolu Türk Ocağı binası anlatılırken sistem hayali bir yapı çizmemelidir. Kullanıcının sunduğu fotoğrafları veya internetteki doğrulanmış kaynakları temel almalıdır.
• Kullanıcı Arşivi Entegrasyonu: Kullanıcı kendi özel arşivindeki fotoğrafları (Örn: 2014 yılına ait bir Kara Leylek fotoğrafı veya tarihi bir bakır tencere) sisteme yükleyebilmeli ve “Kurguda bu görseli kullan” diyebilmelidir.
• Telif ve Onay Mekanizması: Görsellerin kullanımı için kullanıcıdan onay kutucukları aracılığıyla izin alınmalı, böylece yasal ve etik bir üretim zemini oluşturulmalıdır.

3. Mühendislik Verimliliği: Kaynak Optimizasyonu

Kullanıcı ile yapay zeka arasındaki işbirliği, sistem kaynaklarını koruyan bir model üzerine kurulmalıdır.

• Entropiyi Düşürmek: Yapay zekanın “tahmin” (hallucination) yükü, kullanıcının sunduğu referans görsellerle azaltılmalıdır. Sistem, sıfırdan hayal etmek yerine var olan görseli işleyerek işlemci gücünü (GPU/CPU) daha verimli kullanabilir.
• Karşılıklı Yardımlaşma: Sistem, kurgudaki boşluklar için kullanıcıdan spesifik “bağlam” talep edebilmeli (Örn: “Hocam, liman sahnesi için bir fotoğrafınız var mı?”), böylece boşa harcanacak render maliyetleri engellenmelidir.

4. Yönetmenlik Hakkı: İnteraktif Senaryo ve Zaman Yönetimi

Videonun son halini görmeden önce kurgu aşamasında müdahale şansı tanınmalıdır.

• Onay Kutucuklu Storyboard: Sistem, videoyu render etmeden önce kullanıcıya interaktif bir senaryo akışı sunmalıdır. Her sahnenin yanındaki onay kutucukları ile istenmeyen bölümler elenmeli veya görseller değiştirilmelidir.
• Zaman-İçerik Pazarlığı (Constraint Management): Kullanıcı “3 dakikalık bir video olsun” dediğinde, sistem “Bu içerik bu süreye sığmaz” uyarısı vermeli; kullanıcı ya içeriği budamalı ya da süreyi artırmalıdır. Bu interaktif pazarlık, gereksiz işlem yapılmasını önler.
• Cihaz Ergonomisi ve Format Esnekliği: Sadece platform bazlı (Shorts vb.) değil, izleyici konforu için her süre için Yatay (16:9), Dikey (9:16) veya Kare (1:1) format seçenekleri sunulmalıdır.

5. YouTube Entegrasyonu: 3 Dakikalık Shorts Stratejisi

YouTube’un Shorts videoları için süreyi 3 dakikaya çıkarması, NotebookLM için yeni bir fırsat alanıdır.

• Mikro-Belgesel Formatı: Sistem, 3 dakikaya kadar dikey kurgular hazırlayabilmeli; bu süreçte altyazıları YouTube arayüzündeki butonların altına gelmeyecek şekilde (Safe Zone) akıllıca yerleştirmelidir.
• Kısa Ama Derin: 60 saniyenin yetmediği teknik konularda, 3 dakikalık bu yeni Shorts formatı, nitelikli bilginin viral yayılımını sağlayacaktır.

6. Eğitimde Devrim: İnteraktif ve Uyarlanabilir Sözlü Sınavlar

NotebookLM, akademik dürüstlüğün koruyucusu ve etkili bir öğrenme katalizörü olabilir.

• Eğitmen Modülü: Akademisyenler, öğrencilerin teslim ettiği ödevleri sisteme yükleyerek onlara özel bir “Sözlü Savunma” (Oral Defense) seansı başlatabilmelidir.
• Adaptif (Uyarlanabilir) Sınav: Sınav, kullanıcının verdiği yanıtların doğruluğuna göre anlık olarak zorlaşmalı; yanlışlarda ise basitleşerek konuyu öğretmeye odaklanmalıdır.
• Ödev Doğrulama: Sistem, öğrencinin ödev içeriğine ne kadar hakim olduğunu, dökümandaki karmaşık çıkarımları ne kadar açıklayabildiğini raporlayarak “authorship” (yazarlık) kontrolü yapmalıdır.
• İteratif Öğrenme: Öğrenci ödevi yapay zeka yardımıyla hazırlasa bile, bu zorlu sınavdan geçmek için döküman üzerinde defalarca “iterate” (tekrar) yapacak ve farkında olmadan konuyu gerçekten öğrenecektir.

7. Multimodal Raporlama: Statik Çıktılardan Dinamik İçeriklere

Mevcut SSS, Zaman Çizelgesi ve Çalışma Rehberi gibi yazılı çıktılar, birer medya içeriğine dönüşmelidir.

• Video/Ses Dönüşümü: Kullanıcı bir tıkla “Zaman Çizelgesi”ni kronolojik bir kısa belgesele veya “SSS” bölümünü bir röportaj videosuna dönüştürebilmelidir. Bilgi, sadece okunarak değil, izlenerek de tüketilebilmelidir.

8. İnandırıcı Diyalektik: “Sentetik Nezaket”in Ötesi

Mevcut iki karakterli “Audio Overview” (Sesli Özet) formatındaki yapaylık ve aşırı onaylayıcı ton eleştirilmelidir.

• Fikirsel Sürtünme: Karakterler birbirini sürekli övmek yerine, dökümandaki çelişkileri bulup tartışabilmeli; birbirine kolayca teslim olmayan, özgün “entelektüel kimliklere” (Persona) sahip olmalıdırlar.
• Varlık Sorgulaması: Google, kullanıcı istatistiklerine bakarak bu tartışma bölümlerinin inandırıcılık puanını ölçmeli; yapay kalan formatlar kullanıcı tercihlerine göre ya iyileştirilmeli ya da geri plana çekilmelidir.

9. Fonetik Sabitleme ve Sesli Giriş Desteği

Yerel hassasiyetler ve kullanım kolaylığı, profesyonel bir sistemin olmazsa olmazıdır.

• Kullanıcı Tanımlı Fonetik Sözlük: Özel isimlerin (Örn: Aydın Tiryaki) ve yerel yer adlarının (Örn: İnebolu) bazen doğru bazen yanlış söylenmesi kabul edilemez. Kullanıcı, sisteme bu kelimelerin tek ve doğru telaffuzunu “sabitleyebilmeli” (Fonetik Hafıza).
• Multimodal Giriş (Sesli Komut): Klavyeye mahkum kalmadan, sisteme sesli olarak talimat verilebilmeli; kurgu değişiklikleri veya içerik eklemeleri sesle “yönetilebilmelidir”.

10. Sonuç: Akademik ve Dijital Dünyaya Bir Armağan

Bu öneriler hayata geçtiğinde NotebookLM; sadece bir analiz aracı değil, bir mühendisin titizliği, bir hocanın birikimi ve bir içerik üreticisinin vizyonuyla çalışan, yaşayan bir ekosisteme dönüşecektir. Bu sistem, bilgiyi sadece özetlemekle kalmayıp, onu en doğru, en estetik ve en dürüst şekilde dünyaya sunan bir teknoloji harikası olarak akademik dünyaya sunulmuş bir armağan olacaktır.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri tamamen yazara ait olup; yapay zeka yalnızca bu düşüncelerin ifade edilmesi ve yazım sürecinde asistanlık sağlamıştır.