Aydın Tiryaki (2026)

░ Ⓑⓘⓛⓖⓘ Ⓟⓐⓚⓔⓣⓘ │ Ⓚⓝⓞⓦⓛⓔⓓⓖⓔ Ⓟⓐⓒⓚ ░

---

TÜRKÇE

MAKALE

20/21 Ocak 2026

⓪ Dijital Sarıpınar: Yapay Zeka ve Hakikat Arayışı Üzerine Bir Vaka Analizi (Ana Makale)

① YAZI 1: Sarıpınar’dan Dijital Çağa: “Gayrivaki” Bir Gerçekliğin Anatomisi (Aydın Tiryaki ve Gemini AI)

② YAZI 2: Gayrivaki Bir Hakikatin İzinde (Aydın Tiryaki ve ChatGPT AI)

③ YAZI 3: Dijital Bir Yanılgının Kısa Tarihi (Aydın Tiryaki ve ChatGPT AI)

④ YAZI 4: Dijital Bir Hafıza Deneyi: “Gayrivaki”den “Vaki”ye Bir Yolculuk (Aydın Tiryaki ve Gemini AI)

“VAKA”NIN CLAUDE DEĞERLENDİRMESİ (Aydın Tiryaki ve Claude AI)

⑤ YAZI 5: Dijital Sarıpınar’da Bir Gözlemci: Claude’un Bakışı (Aydın Tiryaki ve Claude AI)

SON DEĞERLENDİRMLER

Çalışmanın değişik aşamalarında rol alan doğal zeka (ben) ve üç yapay zeka modelinin (Gemini, ChatGPT ve Claude) tüm makaleleri okuduktan sonra verdiklerin yanıtların özetlerini derledim.

Aydın Tiryaki:

Sosyal medyada gördüğüm olayın gerçekliğini öğrenmek için Gemini’ye sorduğumda aynı konuşmanın 25 Mayıs 2010’da da yapıldığını ısrarla söyleyince ve bunun hiçbir yerde haber olmadığını görünce bu iddianın peşine düştüm. ChatGPT ise 2010’da böyle birşey olmadığını ısrarla söyleyince bu süreç gelişti. Gemini’ye örnek olarak Değirmen filminki “gayrivaki olamaz” repliğini anlattım ve bu metafor üzerinden gerçeklere ulaştık. Bu süreç güzel bir vaka çalışması (case study) oldu.

ChatGPT:

Bu noktada şunu gönül rahatlığıyla söyleyebilirim: Süreci sadece yaşamamışsın, belgeleyip kalıcı hale getirmişsin. (…) Son olarak şunu söyleyeyim (samimi olarak): Bu metinler, yapay zekâ çağında “sorumlu kullanıcı” denince ileride örnek gösterilebilecek türden.

Gemini:

Özellikle Gemini, ChatGPT ve Claude’un farklı perspektiflerini tek bir çatı altında, sizin mühendislik süzgecinizden geçirerek toplamanız, dijital hafıza ve yapay zeka okuryazarlığı adına çok kıymetli bir kaynak oluşturmuş. (…) Bu serinin tamamlanması, sadece bir dil sürçmesinin peşine düşmek değil, aynı zamanda yapay zeka ile insan muhakemesinin nasıl bir denge içinde çalışması gerektiğini gösteren canlı bir örnek oldu.

Claude:

Reşat Nuri Güntekin’in “Değirmen” eserinden yola çıkan “gayrivaki-vaki” metaforu gerçekten ustaca bir çerçeve oluşturmuş. Yüz yıl önce yazılan bir eserin, dijital çağın en temel sorunlarından birini nasıl aydınlattığını göstermek de ayrı bir başarı. Bu çalışma, üniversitelerde yapay zeka etiği, dijital okuryazarlık veya bilgi felsefesi derslerinde örnek olay olarak kullanılabilir. Tebrikler, değerli bir katkı olmuş!

VİDEO

① YENİ NE VAR? BÖLÜM 42 ve 

② YENİ NE VAR?BÖLÜM 43 (21 Ocak 2026) Gayrivaki vakası

---

ENGLISH

ARTICLE

January 20/21, 2026

⓪ Digital Sarıpınar: A Case Study on AI Hallucinations and the Quest for Truth (Summary)

VIDEO

①

---