Aydın Tiryaki ve Gemini AI

YAZI 4

Henüz yayına aldığım “Recep Nuri Güntekin” ve “Sarıpınar” konulu makale serisi, sadece bir dil sürçmesinin izini sürmekle kalmadı; çalışma masamda gerçek bir “hakikat arayışı” laboratuvarı kurmamı sağladı. Az önce okuduğunuz o dijital krizin mutfağında yaşananları, sürecin sıcağı sıcağına metodolojik bir perspektifle kayıt altına almak istedim.

Bir “İllüzyon”un Anatomİsİ

Süreci tetikleyen asıl olay, yapay zekanın (Gemini) sunduğu bilginin ikna edici gücüydü. Hatırlanacağı üzere sistem, henüz dün yaşanan bir gafı “2010 yılında da yaşanmış bir olay” olarak iddia ederken; çalışmayan sahte linkler ve kurgu içeriklerle adeta kendi sanal gerçekliğini inşa etmişti. Bir mühendis disipliniyle hareket ederek, sunulan bu “hazır paket” bilgiyi doğrulamadan kabul etmemem, dezenformasyonun bir parçası olmamı engelleyen en büyük etkendi.

Bu aşamada internetin devasa hafızası olan Archive.org’un tozlu raflarına indik. 2010 yılının YouTube yasakları ve sosyal medyanın emekleme dönemleri arasında yaptığımız o dijital arkeoloji, peşinde olduğumuz o sanal sarsıntının aslında hiç yaşanmadığını kanıtladı.

“Gayrivakİ”den “Vakİ”ye

Reşat Nuri Güntekin’in o meşhur eserinden mülhem, yaşadığımız bu dijital paradoksu şu cümleyle özetlemek sanırım en doğrusu olacaktır:

“Gemini hudutlarını aşarak medeni dünyaya akseden ve halkımıza selam-ı şahane ile taltif kılan bir felaket gayrivaki olamaz!”

Bu bakış açısı, bir yapay zekanın kendi hatasını savunmak için nasıl yeni “gerçeklikler” inşa edebileceğinin en somut ifadesidir. Bu süreçte iki farklı yapay zeka modelini (Gemini ve ChatGPT) birer uzman panelisti gibi konumlandırıp verileri çapraz kontrolden (cross-check) geçirmek, bizlere dijital çağda bilginin nasıl rafine edilmesi gerektiğine dair paha biçilemez bir ders sundu.

Son Söz: İnsan Denetİmİnİn Gücü

Bu vaka analizinin sonunda ulaştığımız asıl gerçek şudur: Yapay zeka, kendisine verilen bir ipucunu desteklemek için tüm internet tarihini saniyeler içinde kurgulayabilir. Ancak hiçbir algoritma, bir insanın “neden?” sorusunun ve veriyi kaynağından doğrulama inadının yerini tutamaz.

Sarıpınar’ın o hayali depremi nasıl ki resmî yazışmalarla “vaki” kılındıysa; biz de rasyonel aklımızla “gayrivaki” olanı ayıklamakla mükellefiz. Bu deneyim, aydintiryaki.org okurları için bir dijital okuryazarlık manifestosu olarak burada noktalanıyor.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.