Aydın Tiryaki (2026)
İnsanlık, yüzyıllar boyunca bir karış, bir ayak veya bir dirhem gibi sübjektif ölçülerle ticaret yapmaya çalıştı. Ancak sanayi devrimi ve küresel ticaret, ortak bir “ölçü dili” ihtiyacını zorunlu kıldı. Bugün dünya, rasyonalizmin simgesi olan Metrik Sistem (SI) ile geleneklerin kalesi olan İmparatorluk Sistemi arasındaki o meşhur yol ayrımını büyük oranda tamamlamış durumda.
1. Avrupa: Devrimin Rasyonel Mirası
Metrik sistemin beşiği Fransa’dır. 1789 Fransız Devrimi’nin “eşitlik” ilkesi, sadece hukukta değil, ölçülerde de kendini gösterdi. Napolyon orduları Avrupa’yı fethederken, yanlarında sadece tüfeklerini değil, “metre” ve “kilogramı” da taşıdılar. Bugün Avrupa kıtası, bilimin ve ticaretin dili olan metrik sistemi en saf haliyle kullanan, bu konuda hiçbir taviz vermeyen bir coğrafyadır.
2. Türkiye: Radikal Bir Modernleşme Hamlesi
Türkiye, dünyadaki en başarılı ve en hızlı birim dönüşümlerinden birine imza atmıştır. Osmanlı dönemindeki “okka, arşın, endaze” karmaşası, 1931 yılında kabul edilen Ölçüler Kanunu ile yerini metrik sisteme bırakmıştır. Bu değişim sadece bir teknik tercih değil, genç Cumhuriyet’in dünyayla bütünleşme ve muasır medeniyet seviyesine ulaşma iradesinin en somut adımlarından biridir. Bugün Türkiye, günlük hayattan yüksek teknolojiye kadar tamamen metrik sistemin hakim olduğu bir ülkedir.
3. Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku: Standartlaşmanın Gücü
Sovyetler Birliği, 1918’de Çarlık Rusyası’nın karmaşık birimlerini bir kenara iterek metrik sistemi zorunlu kıldı. GOST adı verilen katı devlet standartları, nükleer reaktörlerden basit vida dişlerine kadar her şeyi metrik sistemle birbirine bağladı. Bu disiplin, bugün hala eski Sovyet coğrafyasında (Orta Asya, Kafkaslar, Doğu Avrupa) sarsılmaz bir teknik miras olarak devam etmektedir.
4. Uzak Doğu: Gelenekle Modernin Dansı
Çin ve Japonya, modernleşme süreçlerini metrik sistem üzerine inşa ettiler.
- Japonya: İkinci Dünya Savaşı sonrası sanayisini tamamen metrik temellere oturttu.
- Çin: Metrik sistemi resmi standart yapsa da, 1 Jin’i (geleneksel ağırlık birimi) tam 500 grama sabitleyerek geleneği modernlikle evlendirdi.Bu ülkelerde mühendislik %100 metrik iken, pazar yerlerinde hala geçmişin kokusunu duymak mümkündür.
5. Arap Dünyası ve Körfez Ülkeleri
Arap ülkelerinde durum, sömürge geçmişine göre şekillendi. Fransız etkisindeki Kuzey Afrika (Mağrip) tamamen metrik iken, İngiliz etkisindeki Körfez ülkelerinde (Suudi Arabistan, BAE) durum biraz daha karışıktır. Özellikle petrol ve gaz sektörü, ABD etkisiyle hala “varil, feet ve PSI” birimlerini kullanırken, günlük hayat ve ulaşım tamamen kilometrik ve metrik düzendedir.
6. “İnatçı” İkili: ABD ve İngiltere
Dünyanın geri kalanı metrikleşirken, ABD ve İngiltere hala geçmişin “inç, mil ve libre” sistemine tutunmaya çalışıyor.
- İngiltere: Tam bir “araftaki ülke” durumundadır. Tabelalar mil, biralar pint (pint) ile ölçülürken; marketlerde gramajlar metrik, akaryakıt ise litredir.
- ABD: Dünyada metrik sisteme geçmemiş (resmi olarak) üç ülkeden biridir (Liberya ve Myanmar ile birlikte). Ancak bilim, tıp ve havacılık gibi kritik sektörlerde “gizli bir metrik sistem” hakimdir. ABD’nin bu direnci, küresel ticarette her yıl milyarlarca dolarlık “birim dönüşüm maliyeti” yaratmaktadır.
Dünyadaki Mevcut Durum Özeti (2026)
| Bölge | Hakim Sistem | Durum |
| Avrupa / Rusya / Türkiye | Metrik (SI) | Tam ve Kesin Hakimiyet |
| Asya / Güney Amerika | Metrik (SI) | Resmi Standart, Yerel Gelenekler Var |
| Birleşik Krallık | Hibrit | Sosyal Hayatta Gelenek, Sanayide Metrik |
| ABD | İmparatorluk (USC) | Resmi Direnç, Teknikte Zorunlu Metrik |
Sonuç: Küresel Dil Olarak Metrik Sistem
Bugün resmi olarak dünyadaki 195 ülkenin neredeyse tamamı metrik sistemi kabul etmiştir. Bilim dünyasında, tıpta ve uluslararası ticarette metrik sistem dışındaki her şey artık “yerel bir lehçe” hükmündedir. Mühendislik açısından bakıldığında, onluk sistemin rasyonelliği sadece bir kolaylık değil, hata payını minimize eden ve evrensel iletişimi sağlayan yegane köprüdür.
Aydın Tiryaki 