Aydın Tiryaki ve ChatGPT

Giriş

Yapay zekâ modelleriyle etkileşim, artık yalnızca “soru–yanıt” düzeyinde kalan bir kullanım biçimi olmaktan çıkmıştır. Özellikle yoğun ve bilinçli kullanıcılar için bu etkileşim; bilgi derleme, düşünce netleştirme, metin üretimi ve hatta yöntem tartışmalarını kapsayan uzun soluklu diyaloglara dönüşmektedir. Bu yazı, farklı yapay zekâ modelleriyle yürütülen bu tür diyaloglardan hareketle; kullanıcı deneyimi, dil işleme, konuşma–yazma etkileşimi ve sistemlerin şeffaflık düzeyi üzerine bazı gözlemleri derlemeyi amaçlamaktadır.

---

1. Yapay Zekâyı “Bilgi Derleme Asistanı” Olarak Kullanmak

Bu çalışmanın çıkış noktası, yapay zekânın doğrudan fikir üreten bir özne değil; kullanıcının sorduğu sorular doğrultusunda bilgileri derleyen, düzenleyen ve yazıya döken bir asistan olarak konumlandırılmasıdır. Bu yaklaşımda:

• Konunun çerçevesi kullanıcı tarafından belirlenir
• Sorular ilerledikçe bağlam derinleşir
• Yapay zekâ, kullanıcının yorumlarına karşı karşı-yorumlar üreterek düşünceyi sınar

Bu süreç bazen saatler süren diyaloglara dönüşür ve sonunda ortaya çıkan metin, bu etkileşimin yoğunluğuna göre farklı düzeylerde yapay zekâ katkısı içerir. Bu nedenle, yayınlanan metinlerde yapay zekânın rolünün açıkça belirtilmesi etik açıdan önemlidir.

---

2. Yapay Zekâ Katkısının Açıkça Belirtilmesi

Metin üretiminde yapay zekâ desteği tek tip değildir. Bu nedenle farklı kullanım biçimleri için farklı açıklamalar yapılması gerekir:

• Yalnızca yazım ve dil düzenleme desteği
• Bilgi derleme ve yazım desteği
• İçerik üretimine anlamlı katkı

Bu ayrımı görünür kılmak, hem okur açısından şeffaflık sağlar hem de yazarın sorumluluğunu netleştirir. Yapay zekâ ile birlikte imzalanan metinler ile yalnızca asistanlık alınan metinler arasındaki farkın belirtilmesi, bu yeni yazım pratiğinin temel etik unsurlarından biridir.

---

3. Konuşma–Yazma Etkileşimi ve Speech-to-Text Deneyimi

Mobil ve masaüstü ortamlarda yapay zekâlarla sesli iletişim, kullanıcı deneyimini belirleyen temel unsurlardan biri haline gelmiştir. Burada iki kritik fark ortaya çıkmaktadır:

• Konuşmanın kesilmeden, nefes aralarına tolerans tanıyarak kaydedilmesi
• Konuşma bittikten sonra anlamlandırma yapılması

Bu ikinci yaklaşım, özellikle düşünerek konuşan ve karmaşık cümleler kuran kullanıcılar için çok daha sağlıklı sonuçlar üretmektedir. Aksi durumda, konuşmanın erken kesilmesi, hatalı veya eksik girdilere ve dolayısıyla hatalı çıktılara yol açmaktadır.

---

4. Çok Dilli Düşünme ve Kod Değiştirme (Code-Switching)

Türkiye’de özellikle İngilizce eğitim veren üniversitelerden mezun olan kullanıcıların konuşma ve yazı dilinde sıkça gözlenen bir durum vardır: Türkçe cümle yapısı içinde İngilizce teknik terimlerin kullanılması. Bu durum:

• Bir özentinin değil
• Terimlerin ilk kez İngilizce bağlamda öğrenilmiş olmasının
  doğal bir sonucudur.

Yapay zekâ sistemlerinin bu gerçekliği dikkate alarak birincil ve ikincil dil tanımlamalarına izin vermesi, konuşma tanıma ve metin üretim kalitesini ciddi biçimde artıracaktır. Aksi hâlde, bu kullanım biçimi yanlışlıkla “bozuk dil” olarak algılanabilmektedir.

---

5. Yapay Zekâ Modellerinde Açıklık ve Karşılaştırma Meselesi

Kullanıcı güvenini etkileyen önemli faktörlerden biri, yapay zekâların kendi konumlarını ve diğer modellerle ilişkilerini nasıl sunduklarıdır. Kapalı, karşılaştırmadan kaçınan ve kendisini tek merkez gibi konumlandıran bir yaklaşım, özellikle ileri düzey kullanıcılar için rahatsız edici olabilmektedir.

Buna karşılık, güçlü ve zayıf yönlerin açıkça konuşulabildiği, pazar payı ve kullanım alanları gibi konularda gerçekçi değerlendirmeler sunabilen bir yaklaşım, sistemin olgunluk düzeyini göstermektedir.

---

Sonuç

Yapay zekâlarla kurulan uzun soluklu diyaloglar, yalnızca teknolojik bir deneyim değil; aynı zamanda yeni bir düşünme ve yazma pratiğidir. Bu pratikte:

• Şeffaflık
• Dilsel farkındalık
• Kullanıcı–asistan rol ayrımının netliği
• Karşılaştırmaya açık bir yaklaşım

belirleyici unsurlar olarak öne çıkmaktadır.

Bu yazı, bu yeni etkileşim biçiminin henüz erken aşamalarında, deneyim temelli bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Yapay zekâlar geliştikçe, bu tür kullanıcı deneyimlerinin de tartışılmaya devam etmesi kaçınılmazdır.

---

Yöntem ve Yapay Zekâ Kullanımı:
Bu çalışma, yazarın yapay zekâ sistemleriyle (ChatGPT) yürüttüğü uzun süreli diyaloglar sonucunda ortaya çıkmıştır. Metinde yer alan fikirler, değerlendirmeler ve yorumlar yazara aittir. Yapay zekâ, bilgi derleme, metnin yapılandırılması ve yazım sürecinde asistanlık amacıyla kullanılmıştır. Yapay zekâ tarafından sunulan bilgiler, yazar tarafından değerlendirilmiş, yorumlanmış ve nihai metin bu süzgeçten geçirilerek oluşturulmuştur.