Aydın Tiryaki (2026)
Yapay zeka teknolojisiyle geçen 13 aylık bilinçli süreç ve son 4 aylık yoğun kullanım dönemi, dijital asistanların bir “hesap makinesi” olmaktan çıkıp bir “düşünce ortağına” dönüşme hızının Moore Yasası’nı (1) bile geride bıraktığını kanıtlıyor. Bu süreçte hem Gemini (2) hem de ChatGPT (3) ile gerçekleştirilen diyaloglar, modellerin sadece kapasite olarak değil, aynı zamanda “olgunluk” ve “iletişim dili” açısından da evrildiğini gösteriyor.
1. Tabuların Yıkılması: Şeffaflık ve Olgunluk Evresi
Geçmişte rakibinin adını anmaktan dahi çekinen, ketum ve marka koruma kaygısı güden yapay zeka modelleri, bugün artık çok daha şeffaf bir noktada. Özellikle ChatGPT’nin Gemini’nin güçlü yönlerini teslim etmesi, kendi arayüzündeki eksiklikleri dürüstçe kabul etmesi, yapay zekanın “kurumsal ego” aşamasını geçerek kullanıcıya karşı “dürüst bir asistan” kimliği kazandığını gösteriyor.
2. Çeviri Dünyasında Entegrasyon ve Bağlam Sınavı
Google Translate gibi devasa veri bankalarına sahip sistemlerin, Gemini gibi yüksek akıl yürütme becerisine sahip modellerle “tam entegrasyonu” artık bir tercih değil, zorunluluktur. ChatGPT’nin kendi ekosistemine çeviri yeteneklerini gömerek sunduğu “akıcı ve bağlamsal” deneyim, geleneksel araçların “mekanik” kalma riskini doğurmaktadır. Ancak burada kritik bir mühendislik uyarısı devreye girer: Akıcılık, sadakatin önüne geçmemelidir. Yapay zekanın metni “iyileştirme” hırsıyla özetleyerek çevirmesi, teknik hassasiyet arayan profesyonel kullanıcılar için bir güven kaybına yol açmaktadır.
3. Mantık ve Algoritma Çatışması: 1453 ve 325 Simetrisi
Yapay zekaların zekasını test eden en çarpıcı vaka, 29 Mayıs 1453 tarihinin hangi güne denk geldiği sorusudur. Modeller, matematiksel algoritmalarla tarihsel hakikatler arasında sıkıştığında genellikle hata yapmaktadır. 325 yılında İznik Konsili’nde (4) belirlenen takvim kurallarından 2025 yılına uzanan 1700 yıllık döngüde değişmeyen tek bir gerçek vardır: Haftanın günleri kesintisizdir; Salı’dan Perşembe’ye atlanamaz. Yapay zekanın bu “mantık sabitini” ıskalayıp sonucu formüle uydurmaya çalışması, sistemlerin hala “bağlam körlüğü” yaşadığını kanıtlamaktadır.
4. Kapasite Yönetimi ve “Böl-Yönet” Stratejisi
143 makalelik bir arşivin indekslenmesi gibi yüksek hacimli görevlerde, yapay zekanın “devleşen gücü” ile “hassasiyet kaybı” arasındaki çelişki belirginleşmektedir. Sistemin bir noktadan sonra “bağlam yorgunluğu” yaşaması, kullanıcının görevi modüler parçalara ayırmasını zorunlu kılmaktadır. Bu durum, yapay zekanın henüz bir “otopilot” olmadığını; ancak usta bir “yönetmen” (insan) elinde verimli çalışan bir “asistan” olduğunu göstermektedir.
5. Sonuç: Niteliksel Sabır ve Gelecek
Yapay zekadaki son 4 aylık değişim, bir devin uyanışını andırmaktadır. Ancak ileri düzey bir kullanıcı için sistemin hızı veya kotası değil, sunduğu bilginin doğruluğu ve derinliği esastır. “Niteliksiz bir hız” yerine “nitelikli bir süreci” beklemek, mühendislik disiplininin yapay zekaya olan borcudur.
Dipnotlar
(1) Moore Yasası: Intel’in kurucularından Gordon Moore tarafından 1965 yılında ortaya atılan gözlemdir. En yaygın ifadesiyle, entegre devreler üzerindeki transistör sayısının yaklaşık her iki yılda bir ikiye katlanacağını öngörür. Günümüzde yapay zekanın gelişim hızı, bu donanımsal artış hızının çok ötesine geçmiştir.
(2) Gemini: Google tarafından geliştirilen çok modlu yapay zeka model ailesidir. 2024 yılı başında “Bard” isminin yerini almış; metin, kod, ses ve görüntü üzerinde eş zamanlı işlem yapabilme yeteneğiyle öne çıkmaktadır.
(3) ChatGPT: OpenAI şirketi tarafından geliştirilen yapay zeka dil modelidir. Kasım 2022’de piyasaya sürülerek yapay zeka devrimini kitleselleştirmiştir.
(4) İznik Konsili (325 AD): Hristiyanlık tarihinde bahar ekinoksunun 21 Mart olarak sabitlenmesi ve takvim sistemleri üzerindeki düzenlemelerin temellerinin atıldığı toplantıdır.
Referanslar
- Tiryaki, A. (2025). ODTÜ’den Bir Köşe. https://aydintiryaki.org/2025/11/21/odtuden-bir-kose/
- Tiryaki, A. (2025). Yapay Zeka Ne Kadar Zeki – 1: İstanbul’un Fethi Hangi Gün?. https://aydintiryaki.org/2025/11/26/yapay-zeka-ne-kadar-zeki-1-istanbulun-fethi-hangi-gun/
- Tiryaki, A. (2026). Yapay Zekâlarla Diyalog: Kullanıcı Deneyimi, Dil, Güven ve Açıklık Üzerine Gözlemler. https://aydintiryaki.org/2026/01/18/yapay-zekalarla-diyalog-kullanici-deneyimi-dil-guven-ve-aciklik-uzerine-gozlemler/
Aydın Tiryaki 