Aydın Tiryaki (2026)

1. Giriş: Dijital Hafızanın Mevcut Durumu

Dijital platformlar, kullanıcı bağlılığını artırmak ve geçmişle duygusal bir bağ kurmak adına “geriye dönük özet” özelliklerini artık bir standart haline getirmiştir. Özellikle Spotify‘ın her yıl sonu bir küresel fenomene dönüşen “Wrapped” serisi, Facebook ve Google Fotoğraflar‘ın “Tarihte Bugün” hatırlatmaları ve özellikle bu yıl YouTube ile YouTube Music‘in sunduğu, izleme ve dinleme alışkanlıklarını detaylı analizlerle raporlayan kapsamlı yıllık özetler, bunun en güçlü örnekleridir.

Bu platformlar görsel ve işitsel hafızamızı işleyerek bize kişisel bir ayna tutarken; günümüzde fikir ürettiğimiz, projeler geliştirdiğimiz ve en yoğun mesaiyi harcadığımız “Yapay Zeka Asistanları” (Gemini, ChatGPT vb.) bu konuda hala sessiz ve tepkisel (reaktif) bir yapıdadır. Oysa yapay zeka ile kullanıcı arasındaki etkileşim, sadece anlık soru-cevaplardan ibaret değildir; birikmiş bir entelektüel sermayedir.

2. Öneri: Proaktif ve İnsan Denetimli Üretim Modeli

Yapay zeka asistanlarının, kullanıcısı için geçmiş verilerden (sohbetler, yüklenen görseller, analizler) yola çıkarak aylık veya yıllık videolar hazırlaması mümkündür. Ancak bu süreç, mahremiyet ve psikolojik hassasiyetler gözetilerek, “Tam Otomasyon” yerine “İnsan Denetimli Otomasyon” prensibiyle, aşağıdaki 3 aşamalı modelle işletilmelidir:

A. Rıza ve Teklif Aşaması (Opt-in)

Sosyal medyanın aksine, yapay zeka kullanıcının özel çalışma alanıdır. Sistem, kullanıcıdan habersiz, sürpriz bir video ile çıkagelmemelidir. Bunun yerine proaktif bir soru yöneltmelidir:

• “Geçtiğimiz ay birlikte 4 farklı proje üzerinde çalıştık ve 30’dan fazla görsel analiz ettik. Bunlardan oluşan bir aylık özet videosu hazırlamamı ister misin?”

Bu yaklaşım, kullanıcının o anki ruh haline saygı duyar ve kontrolü en baştan insana verir.

B. Kürasyon ve Seçim Aşaması (Filtreleme)

Yapay zekanın en büyük handikapı “bağlam körlüğü”dür (context blindness). Teknik olarak başarılı bir görsel veya sohbet, kullanıcı için kötü bir anıyı (başarısız bir proje, kaybedilen bir yakın vb.) temsil edebilir. Bu riski önlemek için sistem, üretimden önce bir “İçindekiler Listesi” sunmalıdır:

• Sistem:“Videoda şu başlıkları kullanmayı planlıyorum, onaylıyor musun?”
  • [x] İnebolu Tarihi Görselleri
  • [ ] 14 Ocak tarihli Kod Hatası Çözümü (Kullanıcı tiki kaldırır)
  • [x] ODTÜ Proje Taslakları

Kullanıcı, hatırlamak istemediği veya videoda görmek istemediği “eski defterleri” bu aşamada eler. Böylece sonuç ürün “sürpriz” olur ama asla “şok edici” olmaz.

C. Verimli Üretim (Atıl Zaman Yönetimi)

Video işleme (rendering), yüksek işlemci gücü gerektirir. Sistem, kullanıcı onayı aldıktan sonra; “Bunu sunucuların yoğun olmadığı atıl zamanlarda hazırlayıp sana bildireceğim,” diyerek kaynak yönetimini optimize eder.

3. Lojistik ve Dağıtım: Ekosistem Entegrasyonu

Üretilen videonun nerede barındırılacağı ve nasıl paylaşılacağı konusunda, halihazırda var olan entegre ekosistemler (Örn: Google & YouTube) kullanılmalıdır. Bu modelde akış şöyle olmalıdır:

1. Varsayılan Gizlilik (Default Private): Gemini tarafından üretilen video, doğrudan kullanıcının YouTube hesabına “Gizli” (Private) formatta yüklenir. Kullanıcıdan başka kimse göremez.
2. İzleme ve Karar: Kullanıcı videoyu izler. Eğer sonuçtan memnun kalırsa, tek bir tuşla videoyu “Herkese Açık” veya “Liste Dışı” hale getirebilir.
3. Viral Potansiyel (Shorts): Sistem, uzun özetin yanı sıra, sosyal medyada paylaşılmaya uygun 60 saniyelik dikey bir “Shorts/Reels” versiyonunu da opsiyonel olarak sunar. Bu sayede, kullanıcının kişisel arşivindeki (örneğin eski bir aile videosu veya yerel tarih belgesi) değerli içerikler, yapay zeka kurgusuyla viral olma potansiyeli taşır.

4. Sonuç

Önerilen bu modelle yapay zeka; sadece “cevap veren bir makine” olmaktan çıkıp, kullanıcısının anılarına değer katan, atıl duran veriyi işleyerek “eser”e dönüştüren bir “üretim ortağına” dönüşecektir. Bu dönüşümde kilit nokta; teknolojinin yeteneklerini sergilemesi değil, kullanıcının “Neyi hatırlamak ve neyi paylaşmak istediğine” karar verdiği insan odaklı denetim mekanizmasıdır.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.