Aydın Tiryaki (2026)

Bugün teknoloji dünyasına baktığımızda, devasa bir rekabetin, bitmek bilmeyen bir “daha hızlısı, daha zekisi” yarışının tam ortasındayız. Şirketler, milyar dolarlık veri merkezlerinde en güçlü modelleri eğitiyor, parametre sayılarını trilyonlara çıkarıyor. Ancak bir mühendis olarak bu tabloya baktığımda, gördüğüm sadece teknolojik bir başarı değil; aynı zamanda optimize edilmeyi bekleyen muazzam bir kaynak ve insanlık adına kaçırılmakta olan bir fırsattır.

Yapay zeka modelleri bugün bize yemek tarifi veriyor, şiir yazıyor veya kod hatalarımızı düzeltiyor. Peki, bu muazzam işlem gücü, neden insanlığın en büyük dertlerine –kanserden iklim krizine, yeni enerji kaynaklarından salgın hastalıkların önlenmesine– karşı ortak bir cephe oluşturmasın?

İşte bu noktada, şirketlerin rekabeti bir kenara bırakıp, bilimin ve insanlığın gelişimi için bir araya geldiği; “İnsanlık İçin Yapay Zeka Konsorsiyumu” vizyonunu masaya yatırmamız gerekiyor.

Rekabet Ticarette, İşbirliği Bilimde

Önerdiğim model, yapay zeka geliştiren dev şirketlerin (Google, OpenAI, Anthropic vb.) ticari faaliyetlerini durdurması değil; ticari rekabetin ötesinde, “insanlığın ortak aklı” olarak çalışacakları bir üst kurul oluşturmalarıdır.

Tıpkı Birleşmiş Milletler gibi, ancak bürokrasiyle değil, algoritmalarla çalışan bir yapı düşünün. Her şirket, kendi büyüklüğü ve kapasitesi oranında bu konsorsiyuma “işlem gücü” ve “teknoloji” bağışında bulunmalıdır. Bu, sadece bir iyi niyet göstergesi değil, geleceğimizi kurtaracak olan bilimsel sıçramaların (breakthrough) tek yoludur.

Atıl Zamanların “İyilik Vardiyası”

Bir fabrikada makinelerin durması en büyük israftır. Veri merkezleri için de durum farksızdır. Dünya dönerken internet trafiği dalgalanır; Amerika uyurken sunucular boşa çıkar, Asya uyanırken diğer tarafın yükü azalır.

Şu anki sistemde bu “atıl zamanlar” (idle time) maalesef dijital bir sessizlik içinde kaybolup gidiyor. Oysa önerdiğimiz “Dijital İmece” modelinde, sunucular kullanıcı trafiğinin düştüğü o “gece vardiyasında” otomatik olarak **”Bilim Modu”**na geçebilir.

Bu atıl kapasite, anlık yanıt gerektirmeyen ama devasa işlem gücü isteyen projelere yönlendirilebilir:

• Yeni bir ilaç molekülünün simülasyonu,
• Küresel iklim modellerinin uzun vadeli hesaplamaları,
• Genetik haritaların çözümlenmesi.

Böylece tek bir watt enerji bile israf edilmeden, atıl kaynaklar insanlığın iyiliğine (AI Philanthropy) dönüştürülmüş olur.

Bilimde “Çapraz Doğrulama” ve Güven

Bilimsel ilerlemenin en temel kuralı, bulunan sonucun doğrulanabilir olmasıdır. Özellikle sağlık gibi insan hayatının söz konusu olduğu alanlarda, tek bir yapay zeka modelinin “Ben buldum” demesi yeterli değildir. Hata payı (halüsinasyon) riski her zaman vardır.

Bu konsorsiyumun en kritik görevi, farklı mimarilere sahip yapay zekalar arasında bir “Çapraz Doğrulama” (Cross-Verification) sistemi kurmak olmalıdır. Zor bir biyolojik problem çözüldüğünde;

1. Model A (Kaşif) çözümü üretecek,
2. Model B (Denetçi) bu çözümü bağımsız olarak test edecek,
3. Model C (Hakem) sonuçları karşılaştırıp tutarlılığı onaylayacaktır.

Bu sistem, bilimsel araştırmalarda “kör hakemlik” sürecini dijitalleştirerek, yanlış hesaplamaların önüne geçecek ve tıbbi araştırmalarda güvenilirliği %100’e yaklaştıracaktır.

Büyük Matrisi Parçalamak: İşbirliği Modeli

Dünyanın sorunları, tek bir modelin “bağlam penceresine” sığmayacak kadar büyüktür. Bu yüzden çözüm, devasa problemleri (matrisleri) parçalara ayırıp, her parçayı o konuda uzmanlaşmış yapay zekaya dağıtmaktan geçer.

İklim krizini ele alalım: Bir model sadece okyanus akıntılarını, diğeri atmosferik gazları, bir başkası ise tarımsal verimliliği hesaplamalıdır. Sonunda bu parçalar, konsorsiyumun merkezinde birleştirilerek bütüncül bir çözüm haritası ortaya çıkarılmalıdır.

Sonuç: Akıllı Asistandan, İnsanlığın Kurtarıcısına

Yapay zeka, sadece hayatımızı kolaylaştıran bir “sohbet robotu” olarak kalamaz. O, insanlığın elindeki en güçlü mühendislik aracıdır.

Eğer atıl kapasitelerimizi birleştirir, modellerimizi birbirini denetleyen bilim insanları gibi çalıştırır ve rekabeti “insani hedefler” söz konusu olduğunda bir kenara bırakabilirsek; sadece teknolojik değil, ahlaki bir devrim de gerçekleştirmiş oluruz.

Gelin, yapay zekayı sadece birbirimizle konuşmak için değil, gezegenimizle ve geleceğimizle konuşmak için kullanalım.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.