Ara kademe yönetiminin tasfiyesi ve sonrasında oluşan yönetimsel boşluk

Türkiye’nin Yerleşim Düzeni ve Nüfus Dinamikleri (Makale 3)

Aydın Tiryaki (2026)

Türkiye’nin idari geçmişinde, devlet ile köylü arasındaki en doğrudan bağ olan Bucak (Nahiye) sistemi, bugün mülki idare yapısında bir “kayıp halka” olarak tanımlanabilir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında ilçeler ile köyler arasında köprü görevi görmesi için tasarlanan bu sistem, devletin hizmet götürme gücünü yerelde en uç noktalara kadar ulaştırmayı hedefliyordu. 1924 tarihli Köy Kanunu ve 1949 tarihli İl İdaresi Kanunu ile yasal çerçevesi belirlenen bu birimler, bir Bucak Müdürü ve jandarma karakolu ile simgeleniyordu (1).

Bucak (Nahiye) merkezleri, sadece idari bir birim değil, aynı zamanda köylerin ekonomik ve sosyal çekim merkezleriydi. Haftalık pazarların kurulduğu, sağlık ocağının bulunduğu ve okul gibi temel kamu hizmetlerinin çevre köylere yayıldığı bu noktalar, yerel kalkınmanın motoru görevini üstleniyordu. Ancak 1960’lı yıllardan itibaren ulaşım ağlarının gelişmesi ve araç sayısının artmasıyla beraber, köylerin ilçelere erişimi kolaylaşmış ve Bucakların işlevselliği tartışılmaya başlanmıştır (2).

Sistem, 1970’li yıllardan itibaren fiilen zayıflamaya başlamış, Bucak müdürlükleri kadroları yavaş yavaş boşaltılmıştır. Bu sürecin sonunda, 2014 yılında yapılan yasal düzenleme ile Bucak sistemi tamamen yasalardan çıkarılarak mülki idare hiyerarşisinden silinmiştir (3). Ancak bu kaldırma işlemi, beraberinde ciddi bir yönetimsel boşluk getirmiştir. İlçeden çok uzak olan dağlık ve kırsal yerleşimlerde, devletin denetim gücü ve hizmet hızı, bu ara kademenin yokluğu nedeniyle azalmıştır.

Bucak (Nahiye) sisteminin sonu, Türkiye’de kırsal yönetimin “ilçeleşme” ve “merkezileşme” arasında sıkışmasına neden olmuştur. Bugün birçok eski bucak merkezinin ilçe statüsüne kavuşma çabası veya bu bölgelerdeki güvenlik ve hizmet aksaklıkları, ara kademe bir yönetime duyulan gereksinimi hala hatırlatmaktadır (4). Yerleşim düzeninde rasyonel bir mimari için, bu kayıp halkanın yarattığı boşluğu dolduracak yeni ve esnek yönetim modelleri üzerinde durulması zorunluluk oluşturmaktadır.

Aydın Tiryaki Ankara, 12 Ocak 2026

---

Bu makalede yer alan tüm fikir, görüş ve öneriler yazara aittir. Metnin kaleme alınması sürecinde yazım asistanlığı ve bilgi derleme aşamalarında yapay zeka Gemini’dan yararlanılmıştır.

EKLER

Ek A: Türkiye’deki Bucak (Nahiye) Sayılarının Tarihsel Değişimi

• 1924: 681 Bucak
• 1950: 924 Bucak
• 1970: 710 Bucak
• 2014: Yasalardan tamamen kaldırıldı

Ek B: İlçe Statüsüne Kavuşan Bazı Önemli Eski Bucak Merkezleri

• Ankara: Kalecik (Eski Nahiye)
• İstanbul: Şile (Eski Nahiye)
• İzmir: Selçuk (Eski Nahiye)

REFERANSLAR

(1) 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu (1949 öncesi ve sonrası değişiklikler). https://www.mevzuat.gov.tr

(2) T.C. İçişleri Bakanlığı, Türk İdare Tarihi Araştırmaları ve Bucak Teşkilatı Raporu. https://www.icisleri.gov.tr/illeridaresi

(3) 6552 Sayılı Kanun (Bucak sisteminin yasal olarak sonlandırılmasına dair madde). https://www.resmigazete.gov.tr

(4) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Yerleşim Birimleri ve İdari Bölünüş İstatistikleri Arşivi. https://www.tuik.gov.tr