Cumhuriyetin ikinci yüzyılında rasyonel, verimli ve yurttaş odaklı yönetim mimarisi

Türkiye’nin Yerleşim Düzeni ve Nüfus Dinamikleri

Aydın Tiryaki (2026)

Türkiye, 2026 yılı itibarıyla yerleşim düzeni ve nüfus dinamikleri açısından tarihsel bir eşiktedir. Bu yazı dizisi boyunca ele aldığımız 21 temel makale ve 6 ilave çalışma, mevcut idari yapımızın modern dünyanın gereksinimlerini karşılamakta zorlandığını ve köklü bir değişim gerektiğini bilimsel verilerle ortaya koymuştur. Temel vizyonumuz; statik sınırlara hapsolmuş bir bürokrasi yerine, teknolojiyi merkeze alan, afetlere karşı dirençli ve yurttaş refahını ülke geneline yayan dinamik bir yerleşim mimarisi inşa etmektir (1, 16).

Önerdiğimiz modelin ilk ayağı idari sadeleşmedir. Nüfus ve verimlilik odaklı yeni bir mülki taksimat ile kamu kaynaklarının israfı önlenmeli, işlevsel hizmet alanları oluşturularak kamu hizmeti yurttaşın ayağına götürülmelidir (17, EK 1). Özellikle büyük ölçekli iller ile küçük ölçekli yerleşimler arasındaki asimetriyi giderecek, yerele özgü esnek yönetim modelleri bu reformun merkezindedir (EK 1, EK 2).

İkinci olarak, Türkiye’nin yerleşim haritası afet gerçekleriyle uyumlu hale getirilmelidir. Deprem ve iklim değişikliği gibi riskler, nüfusun belirli merkezlerde yığılmasını bir ulusal güvenlik sorununa dönüştürmüştür (19). Bu yükü hafifletmek için Anadolu’nun güvenli bölgelerinde yeni cazibe merkezleri oluşturulmalı, rasyonel teşviklerle tersine göç desteklenmelidir (20, EK 5).

Son olarak, dijital dönüşümün sunduğu imkanlar yönetim mimarisine tam entegre edilmelidir. Akıllı şehirler, dijital ikizler ve şeffaf yönetişim mekanizmalarıyla yurttaşların karar alma süreçlerine katılımı sağlanmalıdır (18). Bu yol haritası izlendiğinde, Türkiye sadece fiziksel alanlarını değil, yönetim felsefesini de çağın ötesine taşıyacaktır (21).

Aydın Tiryaki Ankara, 12 Ocak 2026

---

Bu makalede yer alan tüm fikir, görüş ve öneriler yazara aittir. Metnin kaleme alınması sürecinde yazım asistanlığı ve bilgi derleme aşamalarında yapay zeka Gemini’dan yararlanılmıştır.

REFERANSLAR (KÜLLİYAT LİSTESİ)

(1) Aydın Tiryaki, CUMHURİYETTEN GÜNÜMÜZE İDARİ MİMARİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/cumhuriyetten-gunumuze-idari-mimari/

(2) Aydın Tiryaki, İLÇE SAYILARINDAKİ KIRILMA NOKTALARI, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/ilce-sayilarindaki-kirilma-noktalari/

(3) Aydın Tiryaki, YÖNETİMDE KAYIP HALKA: BUCAK (NAHİYE) SİSTEMİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/yonetimde-kayip-halka-bucak-nahiye-sistemi/

(4) Aydın Tiryaki, BÜYÜKŞEHİR YASASI VE KÖY TÜZEL KİŞİLİĞİNİN SONU, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/buyuksehir-yasasi-ve-koy-tuzel-kisiliginin-sonu/

(5) Aydın Tiryaki, KÖYDEN MAHALLEYE: SADECE BİR İSİM DEĞİŞİKLİĞİ MI?, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/koyden-mahalleye-sadece-bir-isim-degisikligi-mi/

(6) Aydın Tiryaki, İSTATİSTİKİ YANILGI VE KAĞIT ÜSTÜNDE KENTLEŞME, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/istatistiki-yanilgi-ve-kagit-ustunde-kentlesme/

(7) Aydın Tiryaki, BELDE BELEDİYELERİNDEN MAHALLELEŞMEYE, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/belde-belediyelerinden-mahallelesmeye/

(8) Aydın Tiryaki, ÖLÇEK SORUNU VE YÖNETSEL TEKDÜZELİK, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/olcek-sorunu-ve-yonetsel-tekduzelik/

(9) Aydın Tiryaki, BÜYÜK İLÇELER VE KÜÇÜK İL MERKEZLERİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/buyuk-ilceler-ve-kucuk-il-merkezleri/

(10) Aydın Tiryaki, DAĞINIK YERLEŞİMLER VE KÖY ALTI BİRİMLERİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/daginik-yerlesimler-ve-koy-alti-birimleri/

(11) Aydın Tiryaki, SANAL İL ETKİSİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/sanal-il-etkisi/

(12) Aydın Tiryaki, GÖLGE MERKEZLER, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/golge-merkezler/

(13) Aydın Tiryaki, İL ADI VE MERKEZ İLÇE AYRIMI, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/il-adi-ve-merkez-ilce-ayrimi/

(14) Aydın Tiryaki, BÜYÜKŞEHİRLERİN SINIR SORUNU: İL SINIRI MI, HİZMET SINIRI MI?, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/buyuksehirlerin-sinir-sorunu-il-siniri-mi-hizmet-siniri-mi/

(15) Aydın Tiryaki, YEREL YÖNETİMLERDE TEMSİLİYET VE KATILIM, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/yerel-yonetimlerde-temsiliyet-ve-katilim/

(16) Aydın Tiryaki, YERLEŞİM MİMARİSİNDE YENİ BİR MODEL, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/yerlesim-mimarisinde-yeni-bir-model/

(17) Aydın Tiryaki, VERİMLİLİK ODAKLI YENİ MÜLKİ TAKSİMAT, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/verimlilik-odakli-yeni-mulki-taksimat/

(18) Aydın Tiryaki, AKILLI ŞEHİRLER VE DİJİTAL YÖNETİM, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/akilli-sehirler-ve-dijital-yonetim/

(19) Aydın Tiryaki, AFET DİRENÇLİ YERLEŞİM PLANLAMASI, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/afet-direncli-yerlesim-planlamasi/

(20) Aydın Tiryaki, BÖLGESEL KALKINMA VE YENİ CAZİBE MERKEZLERİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/bolgesel-kalkinma-ve-yeni-cazibe-merkezleri/

(21) Aydın Tiryaki, SONUÇ VE GELECEK PROJEKSİYONU: TÜRKİYE’NİN YENİ YERLEŞİM MİMARİSİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/sonuc-ve-gelecek-projeksiyonu-turkiyenin-yeni-yerlesim-mimarisi/

(EK 1) Aydın Tiryaki, NÜFUSUN UÇ ÖLÇEKLERİ: METROPOLLER VE DÜŞÜK NÜFUSLU İLLER, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/nufusun-uc-olcekleri-metropoller-ve-dusuk-nufuslu-iller/

(EK 2) Aydın Tiryaki, YÜZÖLÇÜMÜ VE DENETİM GÜÇLÜĞÜ: KONYA’DAN YALOVA’YA, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/yuzolcumu-ve-denetim-guclugu-konyadan-yalovaya/

(EK 3) Aydın Tiryaki, KİLOMETREKAREYE SIĞMAYANLAR: İSTANBUL VE TUNCELİ/ARDAHAN, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/kilometrekareye-sigmayanlar-istanbul-ve-tunceli-ardahan/

(EK 4) Aydın Tiryaki, İLÇE ŞAMPİYONLARI: İDARİ YÖNETİMİN KATMANLARI, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/ilce-sampiyonlari-idari-yonetimin-katmanlari/

(EK 5) Aydın Tiryaki, NÜFUS KAYBEDENLER VE GÖÇ ODAKLARI, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/nufus-kaybedenler-ve-goc-odaklari/

(EK 6) Aydın Tiryaki, TÜRKİYE’NİN YERLEŞİM VE YÖNETİM TERMİNOLOJİSİ, https://aydintiryaki.org/2026/01/12/turkiyenin-yerlesim-ve-yonetim-terminolojisi/