Daha dirençli, verimli ve yurttaş odaklı bir idari gelecek vizyonu

Türkiye’nin Yerleşim Düzeni ve Nüfus Dinamikleri (Makale 21 – Final)

Aydın Tiryaki (2026)

Bu yazı dizisi boyunca, Türkiye’nin yerleşim haritasını ve mülki idare yapısını; nüfus dinamikleri, teknolojik dönüşüm ve afet riskleri gibi çok katmanlı perspektiflerden inceledik. Ortaya çıkan tablo; Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılında, mevcut yönetim şablonlarımızın yerleşimlerin bugünkü ve gelecekteki gereksinimlerini karşılamakta zorlandığını açıkça göstermektedir. Statik sınırlara dayalı yönetim anlayışı, yerini artık “işlevsel ve dinamik” bir mimariye bırakmak zorundadır (1).

Gelecek projeksiyonumuzda temel hedef; yerleşimin adından çok işlevini, sınırından çok hizmet kapasitesini odağa alan bir reformdur. 2026 yılından bakıldığında, Türkiye’nin yerleşim mimarisi için önerdiğimiz “Kentsel Köy”, “Kırsal Mahalle” ve “Özel Statülü İlçe” gibi kavramlar, sadece idari birer düzenleme değil, aynı zamanda toplumsal barışın ve ekonomik sürdürülebilirliğin de teminatıdır. Yurttaşların nerede yaşarlarsa yaşasınlar nitelikli kamu hizmetine eşit hızda ulaşabildiği, yerel kararlara dijital araçlarla doğrudan katılabildiği bir sistem, modern Türkiye’nin yönetim kalitesini belirleyecektir (2).

Bölgesel bazda baktığımızda, Marmara Bölgesi üzerindeki devasa baskının Anadolu’da kurulacak yeni cazibe merkezlerine aktarılması, ülkenin hem ekonomik hem de hayati güvenliği için zorunlu bir hamledir. Sanayinin, teknolojinin ve tarımın yerleşim planlamasıyla eşgüdümlü bir şekilde ülke sathına yayılması, metropollerin tıkanan damarlarını açacak ve yerel kalkınmayı gerçek anlamda başlatacaktır. Bu noktada mülki taksimatın verimlilik esasına göre yeniden kurgulanması, kamu kaynaklarının israfını engelleyecek rasyonel bir adımdır (3).

Dijitalleşme ve akıllı şehir uygulamaları, fiziki mesafelerin yarattığı idari engelleri ortadan kaldırarak yurttaş ile devlet arasındaki bağı güçlendirecektir. Geleceğin Türkiye’sinde bürokrasi; binalardan ve imzalardan ziyade, veriye dayalı, önleyici ve sonuç odaklı bir sürece evrilecektir. Afetlere karşı dirençli, doğayla uyumlu ve insan onuruna yaraşır yaşam alanları inşa etmek, yerleşim mimarimizin ana ilkesi olmalıdır (4).

Sonuç olarak, bu çalışma boyunca vurguladığımız tüm çözüm önerileri, Türkiye’nin idari geleneğini yok saymak değil, o geleneği çağın gereklerine uygun şekilde güncellemek amacı taşımaktadır. Daha demokratik, katılımcı ve işlevsel bir yerleşim düzeni, müreffeh bir geleceğin sarsılmaz temeli olacaktır (5).

Aydın Tiryaki Ankara, 12 Ocak 2026

---

Bu makalede yer alan tüm fikir, görüş ve öneriler yazara aittir. Metnin kaleme alınması sürecinde yazım asistanlığı ve bilgi derleme aşamalarında yapay zeka Gemini’dan yararlanılmıştır.

EK

Ek A: 2030 ve Sonrası İçin Stratejik Hedefler Tablosu Bu tablo, yazı dizisi boyunca ele alınan temel önerilerin hayata geçirilmesiyle oluşacak yeni idari ekosistemi özetlemektedir:

• İdari Sadeleşme: Nüfusu 2.000’in altındaki ilçelerin hizmet birimi statüsüne geçirilmesi.
• Temsiliyet: Kırsal mahalle ve kentsel köylerde doğrudan mahalle meclisleri ve bütçe hakkı.
• Dirençli Şehirler: Tüm yerleşim birimlerinin dijital ikizleri üzerinden afet simülasyonlarının tamamlanması.
• Mekânsal Planlama: Sanayi odaklarının Anadolu’nun güvenli bölgelerine (Kayseri-Konya-Sivas hattı vb.) kademeli transferi.
• Dijital Yönetim: Yerel yönetim hizmetlerinin %90 oranında fiziksel temas gerektirmeden tamamlanabilmesi.

REFERANSLAR

(1) T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2053 Vizyonu ve Yerel Yönetim Öngörüleri. https://www.sbb.gov.tr

(2) Tiryaki, A. (2026). Yerleşim Mimarisinde Yeni Bir Model (Serinin 16. Makalesi).

(3) Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), Avrupa Yerel Yönetim Özerklik Şartı ve Türkiye Uygulamaları Analizi. https://www.tbb.gov.tr

(4) OECD, Bölgesel Kalkınma ve Yerel Yönetişim Raporu 2025. https://www.oecd.org

(5) T.C. İçişleri Bakanlığı, Mülki İdare Yapılanmasında Yeni Yaklaşımlar Tebliği. https://www.icisleri.gov.tr