Aydın Tiryaki (ChE’81)

ODTÜ’den Bir Köşe – ODTÜlüler Bülteni (Kasım 2012)

2000’lerin başında Fizik Bölümü’nde Akıllı Sınıfı kurarken engellilerin erişimi konusunda bir kuşkumuz yoktu. Atatürk Anıtının karşısından Fizik Kantinine düşük eğimli bir yol vardı, kantini baştan sona geçince, merdivenlerin sağına özel bir asansör kurulmuştu, yani Akıllı Sınıf engelsiz bir yola sahipti.

Rektörlüğün önündeki otoparklara ulaşınca her yönü saran merdivenleri aşmak için gerekli asansör Nöbetçi Amirliği kapısının hemen yanına kurulunca o merdivenler engel olmaktan çıktılar.

ODTÜ Yerleşkesinin kurulduğu 60’lı yıllarda engellilerin erişimi konusunda toplumsal duyarlılıklar ve sorumlulukların şimdiki düzeyde olmadığını anlamak için hem allede hem de binaların içinde dolaşmamız gerekiyor. Bir süre önce bu engellerin öğrenciler tarafından “ENGEL” yazılarıyla etiketlendiğinde düşündüğümden çok fazla engel olduğunun farkına varmıştım.

70’li yıllarda çizim dersi için karton almamız gerektiğinde Mimarlık binasındaki kırtasiyeye giderdik. Şimdi de aynı köşede duvarları olmayan o kırtasiye duruyor. Tam onun karşısında stüdyoların olduğu koridorun başında karşımıza çıkan beş basamaklı engelin şimdi engel olmadığını görüyoruz. Merdivenin yanındaki düzeneğin üzerinde duran tekerlekli sandalye olmasa bir engelli erişim sistemi olduğunu ilk bakışta anlamak zor olurdu. Sistemi tasarlayan ve patentini alan Ataman Özdemir hocamızla konuşurken minimal tasarımın sistemi bu kadar kullanışlı yaptığını düşündüm. Kullanımı çok kolaydı ve yalnızca yanındaki merdiven kadar yer kapılıyordu. Ataman hocamız, engelli araçlarıyla yardımsız çıkılabilmesi ve güvenlik içinde inilebilmesi için eğimlerin %3-%4’ten fazla olmaması gerektiği anlattığında az yer tutmasının önemini anladım.1-2 basamaklı yerlerde bu eğimi başka rahatsızlıklar vermeden yapmak olanaklı olsa da 3 basamaktan sonra eğimli yolların kendilerinin engel olmaya başladığını basit bir hesapla görebiliyoruz.

Ataman hocamız sistemi şöyle tanımlıyor: “Bu sistem, tekerlekli sandalye veya koltuk değneği kullanan yürüme, görme engelliler, bebek arabaları vb. araçlar ile hareket eden insanların kot farkı bulunan zeminlerde üst zemine (üst kota) geçişini veya alt zemine (alt kota) inişini sağlayan hareketli platformdan oluşan bir engelli erişim sistemidir (EES).”

ODTÜ’de alle boyunca kimi birkaç kimi daha çok basamaklı merdivenlerde toplam 142 basamak bulunuyor. Bu merdivenler engel olmamalıdır. Şu ifade her şeyi özetliyor: “Yasal kısıtlama ve tehlikeli bir durum olmadığı sürece erişebilme en temel insan haklarındandır. Engelli insanların erişebilme olanaklarının yeterince sağlanamamış olması hepimizin eksiğidir.”

Fotoğraflar (2012): Aydın Tiryaki (ChE’81)