Dünya’da ve Türkiye’de 2025

Aydın Tiryaki (31 Aralık 2025)
(Bilgi derleme ve yazım yardımcısı olarak Gemini AI kullanılmıştır)

Özet: 2025 yılı, eğitimde teknolojinin sunduğu hız ile akademik derinliğin sunduğu nitelik arasındaki dengenin sorgulandığı bir yıl olmuştur. Bu makale; dijitalleşmenin eğitimdeki yerini, köklü üniversite eğitiminin sarsılmaz değerini, “tabela üniversiteleri” ile norm sahibi kurumlar arasındaki derin uçurumu ve iş gücü piyasasının gerçek beklentilerini analiz etmektedir.

Giriş: Teknoloji Çağında Akademik Normun Gücü

2025 yılına veda ederken eğitim dünyası, dijital araçların yarattığı bilgi yoğunluğu içinde “gerçek niteliğin” peşindedir. Yapay zeka ve çevrimiçi platformlar öğrenmeyi hızlandırsa da, bir üniversitenin sunduğu eleştirel bakış açısı, sosyal ekosistem ve kuramsal derinlik hala vazgeçilmezdir. 2025, eğitimin sadece bir “sertifika toplama yarışı” değil, sağlam bir akademik temel üzerine inşa edilen bir yetkinlik süreci olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.

1. Küresel Eğitim: Nitelikli Üniversite vs. Mikro-Uzmanlık

2025 yılında dünya genelinde eğitimin geleceği tartışılırken, köklü kurumların ağırlığı korunmaktadır:

• Akademik Derinliğin Önemi: Teknoloji şirketlerinin sunduğu mikro-sertifikalar belirli teknik becerileri kazandırsa da, karmaşık sorunları çözme ve evrensel etik değerleri yorumlama becerisi ancak nitelikli bir üniversite eğitimiyle mümkündür. 2025’te dünya genelindeki saygın işverenler, sertifikaları birer “tamamlayıcı” olarak görmekte; ancak temel eğitimi hala iyi bir üniversite diplomasında aramaktadır.
• Yapay Zeka Destekli Derin Öğrenme: Nitelikli üniversiteler, yapay zekayı bilgiyi basitleştirmek için değil, araştırmayı ve veriyi analiz etmeyi derinleştirmek için bir araç olarak kullanmaya başlamıştır.

2. Türkiye’de Üniversite Eğitimi: Norm ve Tabela Ayrımı

Türkiye için 2025 yılı, yükseköğretimdeki “nitelik makası”nın en net görüldüğü yıl olmuştur:

• Gerçek Üniversite Kültürü: ODTÜ, İTÜ, Boğaziçi, Koç ve Bilkent gibi akademik normlara sahip kurumların diplomaları, 2025 yılında da hem yerel hem de küresel iş gücü piyasasında sarsılmaz bir meşruiyete sahiptir. Bu kurumların sunduğu sosyal ağ, laboratuvar imkanları ve akademik gelenek, dijital bir platformun sunamayacağı bir katma değer yaratmaktadır.
• Nitelik Sorunu Yaşayan Kurumlar: Öte yandan, sadece fiziksel binalardan ibaret olan, yeterli akademik kadrosu ve kütüphane altyapısı bulunmayan üniversitelerin diplomaları, 2025 yılında ciddi bir değer kaybı yaşamaktadır. Buradaki sorun “diploma”nın kendisinde değil, o diplomanın arkasındaki akademik normun eksikliğindedir.

3. Geleceğin Meslekleri: Kuramsal Temel ve Beceri Uyumu

2025 yılında iş dünyası, sadece “kod yazan” veya “araç kullanan” değil, bu süreçlerin mantığını kavrayan uzmanlar aramaktadır:

• Hangi Beceri Daha Değerli? Yapay zeka geliştikçe, teknik becerilerin geçerlilik süresi kısalmaktadır. Bu nedenle, 2025’te en değerli yetkinlik; üniversitelerin kazandırdığı “temel bilimsel mantık” ve “öğrenmeyi öğrenme” becerisi olmuştur.
• Üniversite-Sanayi İş Birliği: 2025 yılında başarısını kanıtlayan model, üniversite eğitimini dışlayan değil; akademik eğitimi sanayinin güncel ihtiyaçlarıyla, staj ve projelerle harmanlayan modeller olmuştur.

4. Sosyal Ekosistem Olarak Kampüs Yaşamı

2025 yılında dijital eğitimin en büyük kısıtı, insanın sosyal bir varlık olduğu gerçeğiyle çarpışmasıdır. Kampüs ortamındaki tartışmalar, öğrenci kulüpleri ve yüz yüze etkileşim, bir gencin kişilik gelişiminde dijital ekranların asla ikame edemeyeceği bir yer tutmaktadır. Bu nedenle, nitelikli bir üniversite eğitimi sadece bir “bilgi aktarımı” değil, bir “olgunlaşma süreci” olarak 2026 projeksiyonlarında da önemini korumaktadır.

Sonuç

2025 yılı verileri, eğitimin geleceğinin “diploma mı sertifika mı” sorusunda değil, “nitelikli akademik normun dijital araçlarla nasıl zenginleştirileceği” sorusunda yattığını göstermiştir. 2026 gelecek öngörüsü; iyi üniversitelerin değerinin artmaya devam edeceği, ancak normları karşılamayan kurumların işlevini tamamen yitireceği yönündedir. Türkiye için 2026 vizyonu; her ile bir üniversite açmak yerine, mevcut üniversiteleri evrensel akademik standartlara ulaştırmak ve nitelikli diplomayı en güçlü sosyal güvence haline getirmek olmalıdır.

EK: EĞİTİMDE DİJİTALLEŞME VE GELECEĞİN MESLEKLERİ – GÜNCEL PERSPEKTİF

2025 yılı, eğitim sistemlerinin yapay zekanın “yıkıcı” etkisiyle en radikal dönüşümünü yaşamaya başladığı bir yıl olmuştur. Küresel ölçekte, geleneksel diplomaların yerini beceri temelli sertifikasyonlara bıraktığı, “hayat boyu öğrenme” kavramının bir zorunluluk haline geldiği yeni bir paradigma doğmuştur. Yapay zeka destekli kişiselleştirilmiş öğrenme modelleri, eğitimin demokratikleşmesi için büyük bir fırsat sunsa da; teknolojiyi üretenler ile sadece tüketenler arasındaki “dijital uçurum”, küresel eşitsizliği derinleştiren en büyük risk faktörü olarak 2026’ya devretmiştir.

Türkiye’de bu süreç, teknolojik altyapının yaygınlaştırılması çabaları ile ekonomik krizin yarattığı “erişim adaletsizliği” arasında sıkışmış durumdadır. Eğitimde dijitalleşme kağıt üzerinde hızlansa da, nitelikli donanıma ve sınırsız internete erişimi olmayan milyonlarca öğrenci için bu dönüşüm maalesef bir dışlanma riskine dönüşmektedir. Üniversitelerin sanayi ve iş dünyasının hızla değişen ihtiyaçlarına cevap vermekte hantal kalması, genç işsizliği ve “nitelikli beyin göçü” sorunlarını daha da kronik hale getirmektedir. Türkiye’nin geleceği, sadece tablet veya akıllı tahta sayısıyla değil; bu araçları eleştirel düşünme ve yaratıcı üretim için kullanabilecek bir müfredat devrimini ne kadar gerçekleştirebildiğiyle ölçülecektir.

2026 projeksiyonunda “geleceğin meslekleri” artık sadece kodlama veya veri analitiği ile sınırlı değildir. Yapay zekanın otomatize edemediği; etik muhakeme, kompleks problem çözme ve insani empati gerektiren roller en değerli iş kolları haline gelmektedir. Ancak bu yeni dünyaya hazırlık süreci, Türkiye için hem ciddi bir finansman yükü hem de eğitimde fırsat eşitliğini yeniden tesis etme zorunluluğu anlamına gelmektedir. Eğer bu dönüşüm adil ve nitelikli bir şekilde yönetilemezse, teknolojik ilerleme toplumsal refahı artırmak yerine yeni sınıf farklarının temelini oluşturacaktır.

---

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım yardımı desteği sağlamıştır.