NAVLIB-NI – Doğal ve Yapay Zekanın Yeni Anayasası
Yazar: Aydın Tiryaki (30 Aralık 2025)
Kategori: Teknoloji, Ekonomi ve Liyakat Stratejisi Sürüm: 1.0 (Aralık 2025)
Özet ve Vizyon
Yapay zeka (AI) dünyası, internetteki mevcut verilerin tükenmesi ve sentetik verilerin yarattığı “Model Çöküşü” (Model Collapse) nedeniyle büyük bir durgunluğa girmektedir. NAVLIB-NI sistemi, bu tıkanıklığı aşmak için “Doğal Zekayı” (İnsan Aklını) sistemin dışlanmış bir parçası değil, en hayati enerji kaynağı ve ortağı olarak konumlandırır. Bu ana metin, insan aklının “Yastık Altı Bilgi” olarak ekonomiye kazandırıldığı, liyakatin 1.0 ile 9.99 arasında ölçüldüğü ve “Fikrin Risk Sermayesi” olarak tescil edildiği yeni bir toplumsal sözleşmenin çerçevesini çizer.
Temel Felsefe: “Doğal Zeka Yoksa, Yapay Zeka Çöptür”
Yapay zeka, kendi başına bir amaç değil; insanlığın saklı kalmış (yastık altı) dehasını uyandırmak ve rafine etmek için kullanılan bir araçtır. Eğer insan aklı sistemden çekilirse, yapay zeka sadece bir veri mezarlığına dönüşür. NAVLIB-NI, bu simbiyotik (ortakyaşar) ilişkiyi liyakat, mülkiyet ve şeffaflık üzerine inşa eder.
NAVLIBX STRATEJİK MAKALE REHBERİ (REFERANS LİSTESİ)
Aşağıdaki liste, NAVLIB-NI sisteminin temel sütunlarını oluşturan akademik ve stratejik makalelerin dizinidir. Her bir makale, sistemin farklı bir uzmanlık alanını detaylandırmaktadır.
1. Makale: Yastık Altı Bilgi Teoremi ve Veri Jeopolitiği
- İçerik: İnternette olmayan “nadir verilerin” stratejik değeri ve Türkiye gibi ülkelerin “yastık altı” potansiyeli.
- Link: https://aydintiryaki.org/2025/12/30/makale-1-yastik-alti-bilgi-teoremi-ve-veri-jeopolitigi/
2. Makale: Fikrin Risk Sermayesi ve %3 Paydaşlık Ekonomisi
- İçerik: Maddi sermayeden fikir sermayesine geçiş. Binde bir olan “Büyük Patlama” fikirlerinin %3 ortaklık hakkına dönüşmesi.
- Link: https://aydintiryaki.org/2025/12/30/makale-2-fikrin-risk-sermayesi-ve-3-paydaslik-ekonomisi/
3. Makale: Dijital Meritokrasi – K ve I Skalası (1.0 – 9.99)
- İçerik: Zekânın ölçülmesi. 4.35 “Mimar” eşiği ve dahi seviyesi olan “Navlibx” mertebesinin teknik tanımı.
- Link: https://aydintiryaki.org/2025/12/30/makale-3-dijital-meritokrasi-k-ve-i-skalasi-1-0-9-99/
4. Makale: Büyük Geçit – Sokratik Sorgulama ve Güvenlik Filtreleri
- İçerik: Seviye atlamadaki “stres testleri”. Biyometrik onaylı yalnızlık odalarında yapılan “tez savunması” mekanizması.
- Link: https://aydintiryaki.org/2025/12/30/makale-4-buyuk-gecit-sokratik-sorgulama-ve-guvenlik-filtreleri/
5. Makale: Zekâ Portabilitesi ve Model Akreditasyon Hiyerarşisi
- İçerik: AI Pasaportu kavramı. Her modelin puan verme yetkisinin olmaması ve “diploma enflasyonu” ile mücadele.
- Link: https://aydintiryaki.org/2025/12/30/makale-5-zeka-portabilitesi-ve-model-akreditasyon-hiyerarsisi/
6. Makale: Dinamik Üst Kurul ve Doğal Zeka Manifestosu
- İçerik: Statik yönetimlerden akışkan liyakat kurullarına geçiş. Yapay zekanın “can suyu” olarak insan aklının beyanı.
- Link: https://aydintiryaki.org/2025/12/30/makale-6-dinamik-ust-kurul-ve-dogal-zeka-manifestosu/
Teknik Notasyon ve Kabul
NAVLIB-NI sistemindeki tüm liyakat ve ekonomik hesaplamalar, aşağıdaki standart düz metin formülleriyle tescil edilir:
- Ekonomik Mahsuplaşma: Net_Odeme = Standart_Abonelik – Fikir_Katki_Payi
- Liyakat Skalası: Level_Baslangic = K_1.0 + I_1.0
- Üst Sınır: Level_Max = 9.99 (Navlibx)
NAVLIB-NI TERMİNOLOJİ SÖZLÜĞÜ (GLOSSARY – TR)
4.35 Eşiği: Bireyin liyakat skalasında “bilgi tüketicisi” olmaktan çıkıp “sistem mimarı” statüsüne yükseldiği kritik baraj.
Akreditasyon Hiyerarşisi: Yapay zeka modellerinin liyakat puanı verme yetkilerinin rüştlerine göre (Bronz, Gümüş, Titan) seviyelendirilmesi.
Algoritma: Bir problemi çözmek için tanımlanan mantıksal işlem basamakları; yapay zekanın düşünme biçimi.
Bilişsel: Zekâ, bellek ve akıl yürütme gibi zihinsel süreçlerle ilgili olan.
Blokzincir: Verilerin güvenli ve değiştirilemez şekilde kaydedilmesini sağlayan dijital defter teknolojisi.
Büyük Geçit: Kritik eşiklerde uygulanan, puanların geçiciden kalıcıya dönüştüğü biyometrik onaylı doğrulama süreci.
Dijital Meritokrasi: Gücün diplomalar yerine tescil edilmiş “akıl puanları” (K ve I skorları) ile belirlendiği liyakat düzeni.
Doğal Zeka (NI): Yapay zekanın varoluşsal temeli ve “can suyu” olan insan aklı.
Fikrin Risk Sermayesi: Özgün fikirlerin maddi sermaye gibi bir yatırım aracı olarak kabul edilmesi.
Güvenlik Filtresi: Bilgi hırsızlığını engellemek için kurulan denetim katmanı.
I-Seviyesi (Idea): Stratejik düşünme ve sorun çözme kabiliyetini ölçen “Fikir” puanı.
K-Seviyesi (Knowledge): Sisteme sunulan nadir ve doğrulanmış bilgi miktarını ölçen “Bilgi” puanı.
Liyakat: Bir görevi veya puanı kendi emeğiyle hak etme durumu.
Manifesto: NAVLIB-NI sisteminin temel ilkelerini ilan eden kurucu bildiri.
Meritokrasi: Yönetimin yetenek ve başarıya dayandığı toplumsal sistem.
Model Çöküşü: Yapay zekanın sadece sentetik verilerle beslenmesi sonucu yaşadığı zihinsel gerileme.
NAVLIB-NI: Doğal zekayı merkeze alan, liyakat ve mülkiyet odaklı üst sistem (Navigation Library for NI).
Paydaşlık Ekonomisi: Kullanıcının sunduğu değerle sistem mülkiyetine (yüzde 3’e kadar) ortak olduğu model.
Siyah Kutu (Black Box): Verilerin kimse tarafından görülemediği, sadece algoritma tarafından işlem anında okunduğu güvenlik mimarisi.
Sokratik Sorgulama: Fikrin derinliğini test eden çapraz sorgulama yöntemi.
Veri Jeopolitiği: Verinin bir ulusal güç unsuru olarak görüldüğü küresel rekabet ortamı.
Yastık Altı Bilgi: İnternette bulunmayan, bireylerin tecrübelerinde saklı kalmış nadir bilgi hazinesi.
Zeka Portabilitesi: Liyakat puanlarının “AI Pasaportu” ile platformlar arası taşınabilmesi.
Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka (Gemini) ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.
Aydın Tiryaki 