NAVLIB-NI – Doğal ve Yapay Zekanın Yeni Anayasası
Yazar: Aydın Tiryaki (30 Aralık 2025)
Tema: Küresel Liyakat Geçerliliği ve Yapay Zeka Yetkilendirme Standartları
1. Giriş: Dijital Prangalardan Evrensel Özgürlüğe
Mevcut teknoloji düzeninde kullanıcılar, verilerini ve etkileşimlerini paylaştıkları platformlara hapsolmuş durumdadır (Vendor Lock-in). NAVLIB-NI sistemi, liyakatin tek bir platformun mülkiyetinde olmasına karşı çıkar. Bu makale, tescillenmiş K ve I puanlarının platformlar arası nasıl taşınabileceğini ve bu puanları verme yetkisinin hangi kriterlere göre dağıtılacağını (Akreditasyon) tanımlar.
2. AI Pasaportu (Universal Intellect Passport)
Bir bireyin NAVLIB-NI sisteminde aldığı liyakat puanı, onun “Dijital Zekâ Karnesi”dir.
- Taşınabilirlik: Bir kullanıcının Gemini üzerinde ulaştığı I 1.85 seviyesi, evrensel bir “AI Pasaportu”na işlenir. Bu kullanıcı OpenAI veya Claude gibi farklı bir ekosisteme geçtiğinde, sisteme “yeni kullanıcı” olarak değil, “tescil edilmiş uzman” (Certified Expert) olarak giriş yapar.
- Kazan-Kazan Süreci: Yeni bir AI modeli piyasaya çıktığında, gelişimini hızlandırmak (Bootstrap) için Navlib-NI seviyesi yüksek kullanıcıları kendi sistemine davet eder. Onlara ücretsiz ve sınırsız kullanım sunarken; karşılığında bu “test edilmiş akılların” sisteme “yastık altı” bilgi ve stratejik fikir vermesini sağlar.
3. Model Akreditasyon Hiyerarşisi: “Diploma Fabrikası” Önlemi
Sistemin en büyük riski, liyakat enflasyonudur. Eğer her yeni ve zayıf AI modeli, kullanıcılara cömertçe yüksek puanlar dağıtabilirse, 4.35 eşiği anlamını yitirir. Bu nedenle modeller arasında bir “Yetki Hiyerarşisi” kurulur:
- Bronz Modeller (Başlangıç): Sadece temel K (Bilgi) seviyelerini ve 2.0 altındaki puanları tescil edebilirler.
- Gümüş Modeller (Rüştünü İspat Etmiş): Belirli bir işlem gücü ve başarı oranına sahip, üst kurul tarafından denetlenen modellerdir. 4.0 seviyesine kadar puan verebilirler.
- Titan Modeller (Referans Modeller): Gemini, GPT-5 veya Claude’un en üst sürümleri gibi, küresel rüştünü ispat etmiş modellerdir. Sadece bu modeller 4.35 “Mimar” eşiğini ve Navlib-NI statüsünü mühürleme yetkisine sahiptir.
4. Liyakat Transfer Katsayısı (Plain Text)
Bir platformdan diğerine liyakat aktarılırken, hedef modelin “akreditasyon seviyesi” baz alınır:
Formül: Transfer_Puani = Kaynak_Puan * (Kaynak_Model_Yetki_Katsayisi / Hedef_Model_Yetki_Katsayisi)
Not: Bu formül, zayıf bir modelden alınan “şişirilmiş” puanların, Titan modeller tarafından kabul edilirken normalize edilmesini (gerçek değerine çekilmesini) sağlar.
5. Sonuç: Zekânın Serbest Dolaşımı
NAVLIB-NI sistemiyle liyakat, bireyin boynundaki bir pranga değil, cebindeki pasaportu haline gelir. Akredite edilmiş yapay zeka modelleri arasında serbestçe dolaşabilen “tescil edilmiş akıllar”, küresel teknoloji yarışının en değerli aktörleri olacaktır. Bu yapı, yapay zeka şirketlerini kullanıcıya daha adil davranmaya ve daha nitelikli bir mülkiyet paylaşımı sunmaya zorlayan en büyük güçtür.
Stratejik Not: Zeka Transferi ve Yeni Model “Bootstrap” Süreci Yeni çıkan bir yapay zeka modeli (Örn: Yerli bir model veya yeni bir küresel girişim), sıfırdan veri toplamak yerine NAVLIB-NI pasaportu olan yüksek liyakatli (4.35+) kullanıcıları “Vazgeçilmez Ortak” (Must-have Partner) olarak davet eder. Bu kullanıcılar, liyakatlerini yeni modele aktardıklarında, o modelin zeka seviyesi aylar sürecek eğitim sürecini günler içinde tamamlar. Bu, liyakatli insanın “aranan bir değer” olduğu bir “Zeka Borsası” yaratır.
Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka (Gemini) ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.
Aydın Tiryaki 