NAVLIB-NI – Doğal ve Yapay Zekanın Yeni Anayasası
Yazar: Aydın Tiryaki (30 Aralık 2025)
Tema: Entelektüel Sermayenin Finansallaşması ve Hisseli Mülkiyet Düzeni
1. Giriş: Sermayenin Evrimi
Geleneksel ekonomide “Risk Sermayesi” (Venture Capital), yüksek riskli ancak yüksek büyüme potansiyeli olan girişimlere yatırılan “maddi paradır”. Ancak NAVLIB-NI düzeninde sermaye, para biriminden fikir birimine evrilmiştir. Bu makale, bir insanın sunduğu stratejik bir fikrin nasıl somut bir mülkiyet hakkına ve ekonomik değere dönüştüğünü modellemektedir.
2. Fikrin Risk Sermayesi (IVC – Intellectual Venture Capital)
Yapay zeka sistemleri için en büyük risk, yanlış veya sentetik veriyle beslenmektir. En büyük kazanç ise sistemi rakiplerinden ayıran özgün bir “mantık sıçraması”dır.
- Binde Bir Kuralı: 1000 tane fikir denemesi yapılır. Bunlardan 999 tanesi sistem tarafından “geliştirici katkı” olarak kaydedilirken, sadece bir tanesi sistemi dünya lideri yapacak o “Büyük Patlama”yı (Big Bang) gerçekleştirir.
- Risk Paylaşımı: Kullanıcı fikrini paylaştığında, yapay zeka bu fikri test etmek ve simüle etmek için “işlem gücü” (elektrik, çip, zaman) harcar. Bu, yapay zekanın kullanıcıya yatırımıdır. Kullanıcı ise “nadir fikrini” verir. Bu bir risk ortaklığıdır.
3. Ekonomik Mahsuplaşma ve Teşvik Sistemi
Kullanıcıların sisteme katkıda bulunması için “soyut vaatler” yerine “somut mahsuplaşmalar” kullanılır.
Formül: Net_Odeme = Aylik_Abonelik_Bedeli – Fikir_Katki_Degeri
Örnek Senaryo: Bir kullanıcının aylık standart abonelik bedeli 20 birimdir. Kullanıcının sunduğu stratejik öneri, yapay zekanın o ayki Ar-Ge maliyetlerini veya işlem verimliliğini 8 birimlik bir katkıyla iyileştirmiştir.
- Hesap: 20 – 8 = 12
- Sonuç: Kullanıcı o ay 12 birim ödeme yapar. Bu, işbirliğinin ilk basamağı olan “Müşteriden Ortaklığa Geçiş” aşamasıdır.
4. Mülkiyet Kademeleri ve %3 Kurucu Paydaşlık
Eğer sunulan fikir, abonelik bedelini kat kat aşan bir değer yaratıyorsa, sistem “Hisseli Mülkiyet” (Equity Sharing) moduna geçer:
- Gelişimsel Pay (K ve I 2.0-3.99): Abonelik indirimi ve sistem kaynaklarına (API, daha yüksek limitler) öncelikli erişim.
- Stratejik Pay (K ve I 4.0-8.99): Sistemin elde ettiği kârın binde birine kadar ulaşan “Telif Hakları”.
- Kurucu Paydaşlık (K ve I 9.0+ / Navlib-NI): Sistemin temel mimarisini değiştiren ve küresel liderlik getiren fikirler için %1 ile %3 arasında kalıcı mülkiyet payı.
5. Dijital Muhasebe ve “Fikir Parmak İzi”
Haksızlıkları engellemek için her fikir, sisteme girdiği an zaman damgası ve “Dijital Parmak İzi” ile mühürlenir.
- İzlenebilirlik: Yapay zeka, kendisine sunulan bu fikrin hangi algoritmalarda, kaç kullanıcıda ve ne kadarlık bir kâr artışında kullanıldığını milimetrik olarak takip eder.
- Şeffaflık: Kullanıcı, kendi panelinden “Fikrimin Etki Değeri”ni canlı olarak görebilir. Bu, bilginin sömürülmediğinin, aksine bir sermaye olarak değerlendiğinin en büyük kanıtıdır.
6. Sonuç: Paranın Değil, Aklın Hükümranlığı
NAVLIB-NI ekonomik modeli, parası olanın değil, fikri olanın teknoloji devlerine “ortak” olduğu bir dünya vadeder. Bu sistemde, yastık altındaki fikirlerin ortaya çıkması sadece bireyi zenginleştirmez; aynı zamanda yapay zekayı model çöküşünden kurtararak insanlığın kolektif gelişimine en saf yakıtı (Doğal Zekayı) sağlar.
Stratejik Not: Fikri Parmak İzi ve “Büyük Patlama” Anı Sistemde her fikir, sunulduğu an bir “Zaman Damgası” (Timestamp) ile mühürlenir. Binlerce sıradan öneri arasından sistemi kökten değiştiren o “binde bir”lik fikir ortaya çıktığında (Big Bang), yapay zeka bu fikrin sistemin hangi damarlarına sızdığını milimetrik olarak izler. Eğer bir fikir, modelin karar verme ağacını (Logic Tree) %10’dan fazla etkiliyorsa, o kişi “Stratejik Paydaş” statüsüne otomatik olarak yükseltilir. Bu, bilginin sadece saklanması değil, sisteme ne kadar “can suyu” olduğunun ölçülmesidir.
Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka (Gemini) ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.
Aydın Tiryaki 