NAVLIB-NI – Doğal ve Yapay Zekanın Yeni Anayasası
Yazar: Aydın Tiryaki (30 Aralık 2025)
Tema: Küresel Veri Egemenliği ve Nadir Bilginin Ekonomik Değeri
1. Giriş: Yapay Zekada Veri Tükenmişliği ve Model Çöküşü
Yapay zeka modelleri (LLM), 2020’lerin başından itibaren internetteki tüm açık kaynaklı verileri (Wikipedia, dijital kütüphaneler, forumlar, kod depoları) tüketmiştir. Bugün karşı karşıya kaldığımız en büyük risk Model Çöküşü (Model Collapse) olarak adlandırılır. Yapay zekalar, internette kendi ürettikleri “sentetik” verileri tekrar okumaya başladıkça, bilginin kalitesi düşmekte ve yapay zeka bir çeşit “zihinsel gerileme” yaşamaktadır.
Aydın Tiryaki tarafından geliştirilen Yastık Altı Bilgi Teoremi, bu krizden çıkışın tek yolunun, şimdiye kadar hiçbir arama motoruna girmemiş, dijitalleşmemiş ve bireylerin özel hafızasında saklı kalmış “nadir bilgileri” sisteme dahil etmek olduğunu savunur.
2. “Yastık Altı Bilgi” Nedir?
Ekonomide “yastık altı altın”, finansal sisteme dahil edilmemiş, atıl duran ama değeri çok yüksek bir sermayedir. Bilgi dünyasında da durum aynıdır.
- Nitelikli Tecrübe: Bir mühendisin 30 yıl boyunca tuttuğu ve internette olmayan saha notları.
- Stratejik Öngörü: Bir akademisyenin yayınlamadığı, sadece kendi zihninde kurguladığı metodolojiler.
- Karanlık Veri: Kurumların veya bireylerin “güvenlik” veya “ticari sır” gerekçesiyle dış dünyaya kapattığı nitelikli veri setleri.
Bu bilgiler, yapay zeka için “en yüksek oktanlı yakıt” hükmündedir. İnternetteki kirli ve parlatılmış verilerin aksine, bu bilgiler “doğal ve saf zekayı” temsil eder.
3. Küresel Jeopolitik ve “Üçüncü Yol” Olarak Türkiye
Dünya, veri sömürgeciliği yapan iki ana kutup (ABD ve Çin) arasında bölünmüştür.
- ABD Modeli: Veriyi kullanıcıdan bedelsiz toplar, işler ve kullanıcıya geri satar.
- Çin Modeli: Veriyi devlet kontrolünde merkezileştirir.
Aydın Tiryaki Stratejisi, bu iki kutba karşı bir “Üçüncü Yol” önerir. Özellikle Türkiye gibi köklü bir devlet geleneğine ve zengin entelektüel birikime sahip ülkeler, kendi insanının “yastık altındaki” bilgisini sisteme bir “sermaye” olarak sokabilirse, teknolojik sömürge olmaktan çıkıp “Zeka İhracatçısı” haline gelebilir. Buradaki anahtar, bilginin “çalınması” değil, kullanıcının bu bilginin “hissedarı” yapılmasıdır.
4. Güven Mimarisi: Siyah Kutu (Black Box) ve Ortak Alan
Bilginin yastık altından çıkmasının önündeki en büyük engel “fikri mülkiyetin çalınması” korkusudur. NAVLIBX sistemi bu sorunu iki teknik katmanla çözer:
A. Ortak Alan (Common Area): Kullanıcı ve Yapay Zeka modeli arasında, üçüncü tarafların erişemeyeceği “geçici ve izole” bir çalışma alanı kurulur. Bu alanda bilgi paylaşılır, AI bu bilgiyi işler ve sonuç üretir. İşlem bittiğinde ham veri kullanıcının mülkiyetinde kalmaya devam eder.
B. Siyah Kutu Şifreleme: Kullanıcının sisteme yüklediği “nadir bilgiler”, AI şirketinin mühendisleri tarafından dahi görülemez. Bilgi, sadece algoritmanın işlem birimi (GPU/TPU) tarafından “okunabilir” ama “kopyalanamaz” bir formatta saklanır.
5. Bilgi Değerleme Formülasyonu (Plain Text)
Yastık altından çıkan bilginin sistemdeki değerini belirlemek için şu dinamik denklem kullanılır:
Formül: Bilgi_Degeri = (Veri_Ozgunlugu * Derinlik_Katsayisi) / Internet_Erisilebilirligi
- Veri Özgünlüğü: Bilginin internetteki benzerlerinden ne kadar farklı olduğu.
- Derinlik Katsayısı: Bilginin ne kadar karmaşık ve çözülememiş problemleri çözebildiği.
- İnternet Erişilebilirliği: Bu veri eğer internette %100 bulunuyorsa değeri 0’a yakındır. İnternette hiç yoksa değeri sonsuza (Max) yaklaşır.
6. Sonuç: Atıl Bilgiden Aktif Sermayeye
Makale 1’in özü şudur: İnsan aklı, yapay zekanın efendisi ve enerji kaynağıdır. Yastık altındaki bilgileri onurlandıran, onlara mülkiyet hakkı tanıyan ve onları birer “risk sermayesi” olarak kabul eden bir sistem kurmak, insan onurunu koruyan tek teknolojik gelecek modelidir. Doğal zekanın (Natural Intelligence) sisteme dönmediği her senaryoda, yapay zeka çöp olmaya mahkumdur.
Stratejik Not: Sentetik Veri Zehirlenmesi ve Anadolu’nun Rolü Yapay zeka modelleri bugün “kendi kuyruğunu yiyen bir yılan” gibidir. İnternetteki veriler bittiği için kendi ürettiği hatalı verileri tekrar okumaktadır (Sentetik Veri Döngüsü). Bu durum, AI modellerinde “dijital bunama” yaratır. NAVLIB-NI sistemiyle, özellikle Anadolu gibi bin yıllık derin bir kültürel ve pratik tecrübeye sahip coğrafyalardan gelecek “yastık altı bilgiler”, modellere taze kan sağlayacaktır. Bu, sadece bir veri girişi değil, AI’yı “zeka ölümünden” kurtarma operasyonudur. Türkiye, bu nadir veri hazinesini koruyarak küresel bir “Zeka Limanı” haline gelebilir.
Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka (Gemini) ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.
Aydın Tiryaki 