Aydın Tiryaki ve Gemini AI (2025)

İnsan zihni, muazzam bir veri deposu olmasına rağmen bazen en basit “etiketlere” ulaşmakta zorluk çeker. Hepimizin aşina olduğu o meşhur “Dilimin ucunda ama hatırlayamıyorum” anı, literatürde Lethologica olarak adlandırılsa da, aslında insan doğasının en kırılgan ve insani açıklarından biridir. Bu makale, bu zihinsel boşluğu doldurmak amacıyla geliştirilen ve yapay zekayı bir “dış bellek ünitesi” olarak konumlandıran “Dilimin Ucunda” projesinin kavramsal temellerini ve uygulama prensiplerini ele almaktadır.

​1. “Dilimin Ucunda” Veri Bankası: Dinamik Bir Bellek Arşivi

​Projenin temel amacı, kişinin zaman zaman unuttuğu ama hayatında önemli yer tutan isimleri, yerleri ve kavramları saklayan bir “İş Birliği Belleği” oluşturmaktır. Bu bellek şu aşamalarla çalışır:

• ​Kategorizasyon: Bilgiler rastgele değil; “Kişi Adları”, “Mekanlar”, “Kavramlar” veya “Eski Çalışma Arkadaşları” gibi filtrelerle saklanır.
• ​Frekans Odaklılık (+1 Sistemi): Bir kelime her unutulup sonra hatırlandığında sisteme bir +1 puanı eklenir. Böylece, en çok “patinaj” yapılan kelimeler listenin en üstüne çıkarak, bir sonraki unutma anında en hızlı seçenek olarak sunulur.
• ​Kayıt ve Onay Döngüsü: Kullanıcı o an hatırlayamadığı bir şeyi daha sonra hatırladığında, sistemi sadece bu bilgi için tetikleyerek kaydı günceller.

​2. Minimalist Arayüz ve “Gürültüsüz” Teknoloji

​Modern yapay zeka uygulamalarının kalabalık ve yorucu arayüzlerinin aksine, “Dilimin Ucunda” projesi “Mikro-Uygulama” mantığıyla çalışır. Bu özel arayüz, sadece ihtiyaç duyulduğu an (kullanıcı “dilimin ucunda” dediğinde) açılır. Zihinsel odağı dağıtmamak adına sadece ilgili konuya odaklanır ve işlem biter bitmez kendiliğinden kapanır. Bu “aç-yap-çık” prensibi, kullanıcının zihinsel akışını bozmadan teknolojik destek almasını sağlar.

​3. Sesli Refakatçilik ve Erişilebilirlik

​Projenin en ileri aşaması, telefonun cepte olduğu “eller serbest” kullanım modudur. Sadece ses dalgaları ve sesli geri bildirimlerle çalışan bu sistem, özellikle hareket halindeyken veya bir sosyal ortamdayken kullanıcının yardımına koşar. Yapay zekanın sessizce seçenekleri fısıldaması, kullanıcının sosyal özgüvenini koruyan dijital bir refakatçilik hizmetidir.

​4. İnsani Yardım ve Sağlık Perspektifi

​Neden tıbbi terimler yerine “Dilimin Ucunda” ismi tercih edilmiştir? Çünkü tıbbi etiketler (unutkanlık, demans vb.) kişilerde savunma mekanizması oluşturabilir ve sistemin kullanımını azaltabilir. Oysa “Dilimin Ucunda” ifadesi sevimli, doğal ve her yaştan insanın sahiplenebileceği bir kavramdır. Bu proje, özellikle yaş ilerledikçe artan doğal unutkanlık süreçlerinde, bireyin yaşam kalitesini ve onurunu koruyan bir “Zihinsel Ortez” görevi görür.

​Sonuç

​”Dilimin Ucunda” projesi, yapay zekanın sadece bilgi veren bir robot değil, insanın eksik kalan yanlarını tamamlayan bir “zihin protezi” olabileceğini kanıtlamaktadır. İnsanın gözlem gücü ve yapay zekanın veri işleme yeteneği birleştiğinde, unutmak artık bir kayıp değil, paylaşılan bir belleğin parçası haline gelmektedir.

Aydın Tiryaki ve Gemini AI

Ankara, 26 Aralık 2025

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.