Aydın Tiryaki (2025)

Özet

Modern kent yönetiminde altyapı kusurlarının tespiti genellikle şikayete dayalı veya periyodik kontrollerle yürütülmektedir. Bu makale, doğanın sunduğu “yağmur” faktörünü bir denetim aracı olarak kullanarak; sokak temizlik görevlileri, gönüllü yurttaşlar ve basit dijital iletişim araçlarıyla (WhatsApp, GPS) kentin fiziksel kusurlarını sistematik olarak iyileştirmeyi hedefleyen “Kentsel Arıza ve Bakım Ağı” modelini sunmaktadır.

01. Giriş: Yağmurun Mühendislik Karnesi

Kuru havalarda gözle fark edilemeyen kot farkları, çöküntüler ve eğim hataları, yağmur sonrasında suyun birikmesiyle görünür hale gelir. Su, fizik kuralları gereği en düşük noktayı bulur; bu durum, aslında altyapıdaki mühendislik hatalarının doğal bir raporudur. Birikintiler sadece birer konfor kaybı değil, aynı zamanda kış aylarında buzlanma nedeniyle hayati risk oluşturan “gizli tuzaklardır.”

2. Sorun Belirlemede “Zaman-Su” Korelasyonu

Modelin temelini, suyun tahliye süresine dayalı bilimsel bir analiz oluşturur. Yağmur sonrası yapılacak gözlemler üç aşamalı bir veri katmanı sağlar:

• 30 Dakika Sonra: Yüzey eğimi ve lokal çöküntülerin tespiti.
• 6 Saat Sonra: Orta ölçekli drenaj sorunlarının ve toprağın süzme kapasitesinin analizi.
• 24 Saat Sonra: Altyapının (logar, boru hattı vb.) tamamen çöktüğü veya kalıcı zemin deformasyonlarının olduğu “kritik müdahale” noktalarının belirlenmesi.

3. Veri Toplama Mekanizması: İnsan Kaynağı ve Teknoloji

Sistemin başarısı, en ucuz ve en yaygın teknolojinin kullanılmasında yatmaktadır:

• Saha Gözlemcileri (Temizlik Görevlileri): Her gün kentin her sokağını adım adım geçen temizlik personeli, sistemin ana veri kaynağıdır. Görev tanımlarına eklenen “dijital raporlama” ile en kuytu köşelerdeki hataları bile saptarlar.
• Gönüllü Yurttaş Katılımı: “Şehrini Denetle” vizyonuyla halk, karşılaştığı kusurları (su birikintisi, kırık kaldırım, inşaat işgali) sisteme dahil eder.
• Teknolojik Araçlar: Özel bir yazılım yerine, herkesin bildiği WhatsApp üzerinden Fotoğraf + Konum (GPS) paylaşımıyla veri iletilir. Bu, karmaşık eğitim süreçlerini ortadan kaldırır.

4. Belediyedeki Yapılanma: “Kentsel Hızlı Onarım Birimi” (KHOB)

Gelen verilerin “kara delikte” kaybolmaması için belediye bünyesinde yeni bir organizasyon şeması şarttır:

• Veri Tasnif Merkezi: Gelen mesajları yapay zeka veya operatör yardımıyla kategorize eder (Altyapı, Fen İşleri, Zabıta vb.).
• Önceliklendirme Algoritması: Aynı nokta için birden fazla kişiden gelen bildirimler “yüksek öncelikli” olarak işaretlenir.
• Mobil Müdahale Ekipleri: Büyük ihaleler yerine, sadece bildirilen koordinattaki lokal hatayı düzeltecek (birkaç parke taşı değişimi, küçük bir asfalt yama, eğim düzeltme) çevik ekipler kurulur.

5. Genişletilmiş Denetim Kapsamı

Sistem sadece su birikintileriyle sınırlı kalmayıp, şehrin tüm fiziksel kusurlarını kapsar:

• Kırılmış kaldırım köşeleri ve yerinden oynamış taşlar.
• Kentsel dönüşüm alanlarındaki kaldırım işgalleri ve güvenlik ihlalleri.
• Yıkım çalışmalarında toz ve çevre güvenliği önlemlerinin eksikliği.
• Yol üzerinde zamanla oluşan, ancak kuru havada fark edilmeyen sarsıntı yaratan deformasyonlar.

6. Sosyal ve Siyasal Getiriler

Bu modelin uygulanması, yerel yönetimler için üç temel avantaj sağlar:

1. Maliyet Tasarrufu: Sorunlar büyümeden “nokta atışı” müdahale ile çözülür, tüm sokağın yeniden yapılmasına gerek kalmaz.
2. Şeffaflık ve Güven: Vatandaş, bildirdiği kusurun düzeltildiğini (öncesi/sonrası fotoğraflarıyla) gördüğünde belediye ile olan güven bağı perçinlenir.
3. Siyasi Başarı: Bir sonraki seçim döneminde belediye yönetimi, halkın katılımıyla çözülen binlerce “mikro sorunu” somut bir başarı hikayesi olarak sunabilir.

7. Sonuç

Şehri bir akıllı cihaz gibi düşündüğümüzde, bu sistem kentin “hata bildirim (crash report)” mekanizmasıdır. Vatandaşı ve saha görevlisini denetim sürecine dahil eden belediyeler, sadece fiziksel bir iyileşme değil, aynı zamanda demokratik ve katılımcı bir kent kültürü inşa ederler.

Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri tamamen yazara ait olup; yapay zeka yalnızca bu düşüncelerin ifade edilmesi ve yazım sürecinde asistanlık sağlamıştır.

Aydın Tiryaki
Ankara, 26 Aralık 2025

---