Aydın Tiryaki (ChE’81)

ODTÜ’den Bir Köşe – ODTÜlüler Bülteni (Kasım 2008)

ODTÜ Atatürk Anıtı, kütüphane, U3, kafeterya ve rektörlük ile çevrelenmiş alanda doğal bir kaide üzerinde ODTÜ’nün merkezini işaretliyor ve 70 yıl sonra devrimlerini yeniden anımsatıyor.

10 Kasım 2001’de ODTÜ’de Atatürk’ü anarken “Bir kitabın sayfaları” başlığıyla yapılan sunumda “Bir Atatürk kitabı okuyacağız” derken anıtı bir kitaba benzetmiştim. Kitabın kapağında Atatürk’ün en güzel yontulmuş maskı bulunuyordu ve iç sayfalarında ise çağdaş bir ülke olabilmemiz için yaptıkları ve güzel sözleri vardı.

Mustafa Kemal 1923 yılında “Memleketler çeşitlidir fakat uygarlık birdir” demiş. Biz ODTÜlüler tüm insanlığı, herkesin eşit yararlandığı çağdaş uygarlığa ulaştırmak için çabalamadık mı hep. 1937 yılında aynı dileğini başka şekilde ifade etmiş: “İnsanlığın hepsini bir vücut ve her milleti bunun bir uzvu saymak gerektir. ”

“Her ilerleme ve kurtuluşun anası özgürlüktür” demiş. ODTÜlü de hep özgürlük istedi, ODTÜ adını özgürlük ve bağımsızlık sözcükleriyle yazdı tüm beyinlere.

1925’de “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir”. demiş. ODTÜ hem bilimin izinde yürüdü hem de bilim insanları yetiştirdi. Mustafa Kemal aynı yıl  “İlmin ve fennin yaşadığımız her dakikadaki gelişmesini kavramak ve ilerleyişini izlemek şarttır” demiş. ODTÜlü yenilikleri izlediği için öncü ve farklı oldu.

“Ormansız bir yurt vatan değildir.” demiş. ODTÜlüler öğrencisiyle, çalışanıyla, mezunuyla elele verip şimdi gururla anlattığımız ODTÜ Ormanı’nı yarattık.

Anıtın ön tarafında çağdaş kadın ve erkek figürleriyle yani halkıyla yanyana Atatürk vardır ve hemen sol taraflarında 1937’de söylediği “Ben bir halk adamıyım” sözü yazılıdır. Diğer yanında “Ey Türk Gençliği. Birinci vazifen” diye başlayan hitabesinin başlangıcı yeralır. ODTÜlü her yaşta gençtir.

Anıtın arka yüzünde kurtuluşun kronolojisinden önemli tarihler yazılıdır  “Atatürk Samsun’da 19.5.1919” ile başlayan 23 Nisan, 29 Ekim ile süren… Atatürk devrimleri sıralıdır alt alta: “Kadına seçme ve seçilme hakkının tanınması”, “Tekke ve zaviyelerin kapatılması”, “Şapkanın kabulü”, “Anayasanın laikleştirilmesi”, “Üniversite devrimi”…

Anıtın çevreleyen yazıların aralarında Anadolu topraklarındaki uygarlıkları simgeleyen şekiller görünür: Hitit Güneşi, Selçuklu Kartalı ve ODTÜ Logosu… Bir başka yüzünde elinde bir demet buğday başağı tutan el bu toprakların bereketini anlatır. Sanatçının elleri sanki çalışırken bırakmış o izi anıtın üzerinde. El izlerini ve imzaları izleyerek sola doğru yürüyünce “Sanatsız kalan bir ulusun hayat damarlarından biri kopmuş demektir” yazısı çıkar karşımıza.

10 Kasımlarda anıtın üzerindeki meşale yakılır erkenden ve o gece karanlığı delerek yanar alevleri bir azalıp bir yükselerek. O alevlerde Atatürk’ün bugünlerde daha çok önemsememiz gereken uyarıları vardır ve de heykeltraşın selamları. ODTÜ Atatürk anıtı, Atatürk heykellerinin en güzelidir.

Atatürk’ü yitirdiğimiz 10 Kasım 1938’den buyana yetmiş yıl olmuş. Saygı ve özlemle anıyoruz.

Fotoğraflar(2003-2008): Aydın Tiryaki (ChE’81)

Mehmet Şadi Çalık

1966 yılında ODTÜ Atatürk Anıtı için bir yarışma düzenlendi. Yarışmada birinci sırayı Şadi Çalık’ın yapıtı aldı. Şadi Çalık 1917’de Kandiye’de doğdu.1923’de İzmir’e göç ettiler. 1939’da Güzel Sanatlar Akademisinde Belling’in öğrencisi oldu. 1949’da Paris’e gidip ertesi yıl döndü. 1957’de minimumizm ile oluşan büyük ilgi uyandırdı. Güzel Sanatlar Akademisi 1959’da asistan, 1969’da doçent ve 1971’de profesör oldu. ODTÜ’de Atatürk Anıtı, ve U-3 Abstre heykel ve Galatasaray’daki 50 çelik borudan oluşan 50. yıl anıtı çok bilinen anıtlarıdır. Çalık birçok yerde Atatürk heykelleri, mimariye, dekoratif eleman olarak uyguladığı figürsüz yapıtlar, soyut heykeller yaptı 24 Aralık 1979’da İstanbul’da yaşama veda etti. (Kaynak: Hüseyin Gezer “Cumhuriyet Dönemi Türk Heykeli” İş Bankası Yayınları (1983) Sayfa 199)