Aydın Tiryaki (2025)

Dinamik fikstür modeli, iki devreli liglerin ikinci yarısı için özel olarak geliştirilmiş bir sistemdir. Bu modelde, ilk yarının tamamlanmasının ardından oluşan puan durumuna göre takımlar gruplandırılır. Amaç, sezonun ikinci devresinde takımların birbirlerine daha yakın sıralamalarda yer alan rakiplerle mücadele etmesini sağlamaktır.

Modelin temel mantığı, ikinci devrenin ilk maçlarında klasmanda birbirinden çok uzak takımların karşılaşmasını sağlamak, haftalar ilerledikçe ise lig sıralamasında birbirine yakın takımların karşı karşıya gelmesini temin etmektir. Bu sayede, ligin son haftalarında şampiyonluğa oynayan takımlar, benzer şekilde iddialı rakiplerle karşılaşırken; düşme hattındaki takımlar da birbirleriyle mücadele eder. Böylelikle, şampiyonluk ya da küme düşme mücadelesinde adil bir yarış ortamı oluşturulur.

Özellikle sezonun son haftalarında, şampiyonluğa aday bir takımın hiçbir iddiası kalmamış veya ligde kalması/düşmesi kesinleşmiş bir takımla karşılaşması gibi olası dengesizliklerin önüne geçilir. Benzer şekilde, küme düşme mücadelesi veren takımların da birbirleriyle karşılaşmasına olanak tanınır. Orta sıralardaki takımlar ise yine birbirleriyle mücadele ederek puan sıralamasındaki yerlerini belirler.

Bu modelde, takımlar puan durumlarına göre belirlenmiş gruplar içinde yer alır ve komşu gruplar modelin verimli çalışmasını sağlamak için bloklar oluşturur. Takımların bloklar arasında geçiş yapmaları mümkün değildir, çünkü fikstür planlamasında bir takımın bir bloktan diğerine geçmesi fikstür problemini çözümsüz hale getirir. Ancak, aynı blok içindeki gruplar arasında geçişler olabilir; bu da, lig ilerledikçe sıralamanın dinamik olarak değişebilmesine imkan tanır. Çünkü blok içinde, takımlar birbirleriyle henüz maç yapmamış oldukları durumda blok içinde yeniden sıralama yapması modelde birkaç özel durum dışında olarak sorun yaratmaz.

16, 18 ve 20 takım gibi çok yaygın olan takım sayıları içeren liglerde model mükemmel çalışır. Çok sayıda takımın olduğu ligler aynı zamanda çok geniş bir takım performansı spektrumuna sahiptir.

Sonuç olarak, dinamik fikstür modeliyle ikinci devrede; üst sıralardaki takımlar kendi aralarında, alt sıralardakiler yine kendi aralarında, orta sıralardakiler ise birbirleriyle karşılaşacak şekilde bir planlama yapılır. Böylece, ligin son haftalarında rekabetin ve heyecanın en üst seviyede tutulması hedeflenir.

Dinamik Fikstür Modeli için Farklı Yöntemler

Model ligin takımlarını 4 veya 6 gruba ayırıp ikişer grupluk bloklarla en iyi fikstür algortimasını oluşturuyor. Ancak algoritma basitleştirilip her sayıda lig için 2 bloklu model kullanılabilir.

Şu andaki modellerin aşamalarında değişiklikler yapılabilir. İlk devre sonunda oluşan puan durumuna göre yapılan grup ayarlamaları sezon sonuna kadar hiç değiştirilmeyebilir.

Liglerin ikinci yarısı için planlamış olan model ilk yarı için de kullanılabilir. Takımların son 5 yıllık başarılarına göre yapılan sıralamalara göre ya da son sezondaki sıralamalara dayanarak oluşan gruplarla model çalıştırılabilir.

Dinamik Fikstürün İşleyişi ve Sıralama Süreçleri

Fikstürün “dinamik” olarak adlandırılmasının nedeni, fikstürün kurallarını ihlal etmeyecek aşamalarda lig sıralamalarının güncellenmesi ve her aşamada birbirine yakın durumdaki takımların belirlenme çabasından kaynaklanmaktadır. Modelde ilk sıralama, birinci devrenin sona ermesiyle oluşan puan durumuna göre yapılır; bu nedenle, modelin temel girdisi birinci devre sonunda oluşan puan tablosudur. Takımlar, ilk etapta “klasman maçları” oynar ve bu aşamada kendi blokları veya grupları dışında kalan takımlarla mücadele ederler; yani hiçbir takım kendi bloğu veya grubu içindeki rakiplerle ilk etapta karşılaşmaz, sadece diğer bloklardaki takımlarla maç yapar. Bu süreç tamamlandığında, birbirinden uzak sıralarda yer alan takımların kimler olduğu netleşir. Klasman maçları sonrasında her blok, ikişer gruptan oluşacak şekilde yapılanır ve yeni oluşan puan durumuna göre kendi içinde güncellenir. Bu yeni sıralama ile birlikte, takımlar birbirine biraz daha yaklaşmış olur. Takımlar bu aşamadan sonra komşu gruplarıyla maçlara başlarlar; hala kendi grupları içinde maç yapılmaz. Komşu gruplarla oynanan maçlar tamamlandığında ise, artık her takım kendi grubundaki en yakın rakipleriyle karşılaşır. Bu süreçte, alt bloklardaki veya komşu gruplardaki takımların puanları yükselip üstteki takımları geçebilir; hatta alttaki bir takım, üsttekinden daha fazla puan toplayabilir. Ancak, fikstürün bütünlüğünün korunması ve sistemin işleyişinin bozulmaması için, bu tür durumlara müdahale etmek mümkün değildir. Zira, bu tür bir müdahale, lig usulünün temel kuralı olan “her takımın iki devre boyunca mutlaka birbiriyle birer kere karşılaşması” ilkesini ihlal eder ve fikstür sisteminin amacını ortadan kaldırır.

Sezon boyunca kulüpler ve futbol meraklıları hem lig puan durumunu hem de her bloğun puan durumu izleyeceklerdir. Bu da ligdeki rekabete renk katacaktır.

Modelin Sınırlamaları ve Geliştirme İmkanları

Her ne kadar dinamik fikstür modeli, haftalar ilerledikçe birbirine yakın güçteki takımların birbirine rakip olmasını sağlayarak rekabeti artırsa da, takımların iç ve dış saha maçlarının sıralı bir şekilde yapılmasına olanak vermemektedir. Belki de modelin en zayıf tarafı budur. İç ve dış saha maçlarının sezon boyunca tamamen eşit olmasını sağlamak ve bazı maçların erken, bazılarının geç haftalarda oynanması gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Ancak, bu durumu aşmak için her dönemin (klasman dönemi, komşu gruplarla maçlar, aynı grup içindeki maçlar) kendi içinde haftaların sıralamasıyla oynanarak en optimum sıralama yaratılabilir. En iyi koşullar genellikle en üstteki ve en alttaki takımlara sağlanırken, diğer takımlarda bu denge biraz daha dağınık olabilir. Bu tür durumların bir tarafa avantaj ya da dezavantaj sağlaması mümkündür; belki de daha mükemmel bir yapı için modele farklı algoritmalar eklenerek model geliştirilebilir. Burada iç saha-deplasman sıralaması kararlarını veren herhangi bir kurul olmayıp tüm karar mekanizmasının takımların ligdeki o andaki başarı durumları olması bir bakıma “kendim ettim kendim buldum” yaklaşımı futbol dünyasında bu sorunun görmezden gelinmesini sağlayacaktır. Nasıl bir sıralama olursa olsun sezon bittiğinde her takımın iç saha ve deplasman sayıları eşit olacaktır.

UEFA’nın Şampiyonlar ligi ve diğer Avrupa liglerindeki yeni fikstüründe kural şöyledir: UEFA’nın mevcut kurallarına göre bir takım üst üste en fazla 2 maç iç sahada veya deplasmanda oynayabilir. 3 maç üst üste deplasmana gitmek veya 3 maç üst üste evinde oynamak hem lojistik hem de rekabet adaleti (fırsat eşitliği) açısından yasaktır. Biz de bu modelde algoritma desteğiyle bu durumu sağlamaya çalışabiliriz.

Bu modelin futbolda disipline edeceği bir durum daha olacaktır: Maçların ertelenmesi. Maçların ertelenmesi sistemi yürüten modeli zora sokacağı için erteleme hiç istenmeyen bir durumdur. Çok özel durumlar dışında takımların erteleme istekleri reddedilecektir. Zorunlu ertelemeler de fikstürün bir sonraki aşaması başlamadan maçın en kısa zamanda oynanmasını sağlayacaktır.

Futbolun doğası gereği bazı sezonlarda şampiyon haftalar öncesinden belli olabilir. Bu model, şampiyonluk mücadelesi için her zaman etkili olmasa da, diğer sıralamalar açısından önemli katkılar sunar. Alt sıralardaki mücadeleler için bu modelin etkisi daha fazla hissedilebilir; zira, düşme hattındaki rekabet son haftalara taşınabilir ve heyecanı artırır. Her ne kadar model ilk başta karmaşık görünse de, günümüzde gelişmiş yazılımlar ve yapay zeka çözümleri sayesinde bu karmaşa kolaylıkla yönetilebilir. Ayrıca, iç ve dış saha sıralarındaki mükemmel olmayan dağılım da, yapay zeka ile optimuma yakın bir şekilde düzenlenebilir.

Aydın Tiryaki
Ankara, 22 Aralık 2025