Picasa ve Google Goggles Yaşasaydı Yapay Zeka Bugün Nerede Olurdu?
Aydın Tiryaki ve Gemini 3 Pro (2025)
Teknoloji tarihinin tozlu raflarına kaldırılan bazı uygulamalar, sadece birer yazılım değil, kaçırılmış büyük fırsatlardır. Eğer Google, Picasa ve Goggles’ı öldürmek yerine kullanıcıyla işbirliği içinde yaşatsaydı, bugün yapay zeka “gördüğünü anlama” konusunda emeklemek yerine koşuyor olabilirdi.
Bugün yapay zeka (AI) devrimi çağındayız. Modeller metin yazıyor, kod üretiyor. Ancak iş “Görsel Dünya”yı anlamaya geldiğinde, milyar dolarlık algoritmalar hala şaşırtıcı bir körlük yaşıyor. Google Lens’i bir televizyon ekranına tuttuğunuzda, ekrandaki filmin sahnesini değil de televizyonun plastik kasasını algılayıp size marka-model söylemesi, bu körlüğün en basit ispatıdır.
Peki, nerede hata yapıldı? Cevap, 2010’lu yılların başında Google mezarlığına gömülen iki efsanevi uygulamada gizli: Picasa ve Google Goggles.
Goggles ve “Öğretmen Kullanıcı” Modeli
Akıllı telefonların ilk dönemlerinde, Google Goggles adında “sihirli” bir uygulama vardı. Kamerayı dünyaya tuttuğunuzda size ansiklopedik bilgiler verirdi. Ancak Goggles’ın asıl gücü, sunduğu bilgide değil, kullanıcıdan bilgi alma potansiyelindeydi.
Kendi deneyimimden bir örnekle açıklayayım: Evimin terasından, ufuktaki üç farklı dağı telefonumla işaretlemiş ve Goggles’a tek tek bu dağların isimlerini ben “öğretmiştim”. Daha sonra kamerayı oraya çevirdiğimde, uygulama artık o dağları benim verdiğim isimlerle tanıyordu. Büyükbabamın eski tarihi evini üç tarafından da tanıyordu.
İşte bugünkü Yapay Zeka krizinin çözümü tam olarak o terastaydı. Teknik literatürde buna “Gözetimli Öğrenme” (Supervised Learning) denir. Google, o dönemde milyonlarca kullanıcısını gönüllü birer “veri etiketleyicisi” olarak kullanabilirdi. Biz, yaşadığımız çevreyi, yerel bitkileri, mimari detayları veya kültürel objeleri sisteme kendi ellerimizle, en doğru bağlam (context) ile girebilirdik. Google bu kapıyı kapattı. Kullanıcıyı “Öğretmen” statüsünden çıkarıp, sadece “Tüketici” statüsüne indirdi.
Eğer Goggles o interaktif yapısıyla devam etseydi; bugün yapay zeka sadece uydudan gelen veriye veya internetteki stok fotoğraflara değil, bizzat insanların gözüyle onaylanmış, “İmece Usulü” (Crowdsourced) oluşturulmuş devasa ve kusursuz bir veri setine sahip olacaktı.
Picasa: Kürasyonun Gücü
Benzer bir kayıp Picasa cephesinde yaşandı. Picasa, fotoğraflarımızı yerel diskimizde düzenlediğimiz, yüzleri etiketlediğimiz, “Hediye CD’si” oluşturacak kadar üzerine titrediğimiz bir arşivleme aracıydı.
Picasa’yı öldürüp bizi Google Fotoğraflar’a (Bulut’a) yönlendirdiklerinde, “Aktif Düzenleme”den “Pasif Depolama*ya geçtik. Picasa’da kullanıcılar fotoğrafları eliyordu, düzenliyordu, grupluyordu. Yani veriyi temizliyordu. Bugün buluta yüklenen milyarlarca fotoğraf ise bir “çöplük” yığını. Yapay zeka bu gürültülü veriden öğrenmeye çalışıyor. Oysa Picasa’nın disiplinli kullanıcıları, yapay zekaya “neyin önemli, neyin önemsiz” olduğunu öğreten en iyi eğitmenlerdi.
Sonuç: Zeki ama Bilge Değil
Bugün geldiğimiz noktada Google Lens ve benzeri teknolojiler, “nesneleri” tanımakta çok başarılılar ama “niyeti” okumakta sınıfta kalıyorlar. Ben kamerayı televizyona tuttuğumda, yapay zeka “Bu kullanıcı içerikle ilgileniyor” diyemiyor; çünkü ticarileştirilmiş algoritması onu en basit, en satılabilir nesneye (TV cihazına) yönlendiriyor.
Eğer Goggles ve Picasa mantığı devam etseydi;
- Kullanıcılar yıllar içinde yapay zekaya “Neye bakması gerektiğini” öğretmiş olacaktı.
- Yapay zeka, laboratuvar ortamında değil, sokağın gerçekliğinde eğitilecekti.
- Bugünkü gibi “Jenerik ve genel” cevaplar değil, derinlikli ve bağlamsal cevaplar alacaktık.
Teknoloji devleri, “Her şeyi algoritmalarımızla biz çözeriz” kibrine kapılıp, sahadaki insanın (kullanıcının) bilgeliğini reddettiler. Bugün yaşadığımız “halüsinasyon gören”, bağlamdan kopuk yapay zekalar, işte bu “Kayıp İşbirliği”nin bir sonucudur.
Gelecek, belki de geçmişte teptiğimiz fırsatların telafisiyle şekillenecektir. Ancak şimdilik, elimizdeki teknoloji “görüyor” ama ne yazık ki tam olarak “anlamıyor.”
Aydın Tiryaki ve Gemini 3 Pro (2025)
Ankara 17 Kasım 2025
Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışmadaki tüm gözlem, fikir ve çözüm önerileri bizzat yazara aittir. Yapay zeka ise tamamen yazarın soruları, talepleri ve yönlendirmeleri doğrultusunda ilgili konuların araştırılması ve derlenmesinde bir bilgi kaynağı olarak kullanılmış; ayrıca metnin oluşturulması sürecinde yazım asistanlığı desteği sağlamıştır.
Aydın Tiryaki 