Dünyadaki Her Dilde, Her Dilden Kişi, Yer ve Kurum İsimlerinin Doğru Söylenişinin Sağlanması İçin Uluslararası Kapsamlı Proje Önerisi: Dünyadaki Bütün Adlar Doğru Söylensin Projesi
Aydın Tiryaki (2025)
Dünyadaki bütün adların, bulundukları ülkede konuşulan dile uygun ve aslına uygun okunuşu için kapsamlı bir proje önerilmektedir. Özellikle uluslararası tanınırlığa sahip kişilerin adlarının, medya ve yapay zekâ gibi farklı platformlarda hatasız ve tutarlı biçimde söylenmesi, hem isim sahipleri hem de dinleyiciler açısından önem taşımaktadır. Bu kapsamda, adların doğru telaffuzunu garanti altına alacak, çeşitli alanlarda kullanımda kolaylık sağlayacak bir sistemin kurulması hedeflenmektedir.
Futbol ve Spor Dünyasında Doğru Telaffuzun Önemi
Örneğin, futbol takımlarında sahada ve kulübede birçok farklı dil konuşulmakta, oyuncular arası iletişim ise yaygın diller üzerinden sağlanmaktadır. Bir futbol maçında, çeşitli ülkelerden gelen oyuncuların isimleri spikerler tarafından farklı şekillerde telaffuz edilebilmektedir. Ertesi hafta, aynı futbolcunun ismi bir başka spiker tarafından farklı biçimde söylenebilmektedir. Bunun nedeni, isimlerin herkes tarafından kendi diline veya alışkanlığına göre okunmasıdır. Fonetik işaretler ve harfler bu problemi tam anlamıyla çözmekte yeterli olamamaktadır. Yalnızca futbolcularda değil, bilim insanları, edebiyatçılar ve siyasetçiler gibi uluslararası tanınırlığa sahip kişilerin adları da sıkça yanlış telaffuz edilmektedir ve bu, hem isim sahipleri hem de dinleyiciler için bir sorun oluşturmaktadır. Daha da önemlisi, bir kişinin adının yanlış söylenmesi o kişiye yapılmış bir saygısızlıktır.
FIFA ve Uluslararası Spor Kuruluşları İçin Uygulama Modeli
Bu sorunun çözümü için, örneğin FIFA’nın geliştireceği bir uygulama ile tüm futbolcular, teknik direktörler, hakemler ve ilgili kişilerin adlarını kendi seslerinden kaydetmeleri sağlanabilir. FIFA’nın bu uygulamasında, kişilere adını ve soyadını kendi doğru telaffuzlarıyla sesli olarak söylemeleri istenir ve bu kayıtlar FIFA veri tabanına eklenir. Ek olarak, kişiler kullandıkları kısaltmaları veya lâkapları da yine kendi sesleriyle kaydedebilirler. Böylece, spikerler ve yayın kuruluşları, maç listesini aldıklarında doğrudan FIFA’nın veri tabanından bu sesli kayıtları veya fonetik transkripsiyonları elde ederek isimleri doğru ve tutarlı biçimde telaffuz edebilirler.
Bu uygulama modeli, diğer spor dallarındaki uluslararası organizasyonlara da örnek teşkil edebilir. Böylece, başta futbol olmak üzere tüm profesyonel sporcuların ve spor camiasının adlarının doğru telaffuzu standart hale gelir. Sporcuların kendi seslerinden yapılan kayıtlar, yapay zekâ tarafından da en doğru biçimde taklit edilebilir ve her platformda kullanılabilir.
Spor kulüplerinin adları da dahil olmak üzere, tüm özel adların doğru biçimde seslendirilmesi, ilgili veri bankasında yer alabilir.
Sanat ve Siyaset Alanlarında Uygulamanın Genişletilmesi
Sanat dünyasında ise, ulusal ve uluslararası organizasyonlar benzer uygulamalar geliştirerek sanatçıların adlarını aslına uygun okunuşu ile kaydedebilirler. Hayatta olmayan sanatçılar için ise, o ülkenin güzel konuşan bir üyesi, sanatçıların adlarını doğru şekilde okuyarak veri bankasına aktarabilir. Bu yöntemle, sanatçılar, sporcular, siyasetçiler gibi toplumda sıkça adı geçen kişilerin isimleri doğru biçimde arşivlenir ve kullanıma sunulur.
Siyaset alanında ise, meclisler, bakanlıklar ve siyasi partiler kendi bünyelerindeki kişilerin adlarını bu tür bir veri bankasına doğru telaffuzla kaydedebilir. Böylece, “Adları Doğru Söyleme Veri Bankası” veya daha anlamlı bir isimle oluşturulan bu arşiv, tüm uluslararası medya ve platformlarda standart olarak kullanılabilir.
Tarihe Geçmiş Kişilerin Bilgilerinin Derlenmesi
Topluma mâl olmuş ve tarihe geçmiş kişilerin adları için başkalarının devreye girmesi gerekir. Her ülkeden bu adları en doğru söyleyebilecek birimler bu bilgileri veri bankasına uygun uygulama ile aktarır. Bu adların seslendirilmesinde seslendirme konusunda o dilin en yetkin kişileri (tiyatrocu, spiker gibi) görev alır. Böylece bu kişilerin adları daha sonraki kuşaklara da en doğru şekilde aktarılmış olur.
Yer İsimlerinin Doğru ve Uluslararası Standartlarda Telaffuzu
Kişi isimlerinin yanı sıra, ülke adları, şehir adları, dağlar, nehirler, göller ve denizler gibi yer isimlerinin de doğru biçimde ve yerel dillerindeki aslına uygun okunuşu ile kaydedilmesi gerekmektedir. Her ülke kendi yer adlarını standart bir veri bankasında toplayabilir ve bu veri, uluslararası bir şemsiye kuruluşun çatısı altında birleştirilebilir. Böylece, dünya genelinde tüm yerlerin isimleri hem yerel hem de uluslararası düzeyde aslına uygun okunabilir. Ayrıca, ülkeler kendi yer adlarının başka dillerde olumsuz ya da yanlış anlaşılabilecek biçimlerine karşı, daha uygun söyleniş biçimleri de önerebilirler.
Marka Adlarının Doğru Söylenmesi
Dünyanın ünlü markaları reklamlar yoluyla adlarının doğru söylenişini sağlamak konusunda en şanslı olanlardandır. Az bilinen markalar o kadar şanslı olamamaktadır. Bu konuda her marka kendi markaları ve alt marka ve ürünleriyle ilgili doğru söyleniş bilgilerini sisteme aktarmak konusunda en hevesli grubu oluşturacaklardır.
Uygulamanın Etik İlkeleri
Uygulama, kişisel bilgilerin paylaşımı konusunda etik kurallara uyacak şekilde tasarlanır. Kişi bilgilerini yazılı ve sesli olarak aktarır. Yapay zekâ, kullanıcının orijinal sesinden yola çıkarak, adının doğru söylenişini içeren yapay/sentetik bir dijital kayıt oluşturur. Bu yeni oluşturulmuş sesi kullanıcıya dinletir ve onaylayıp onaylamayacağını sorar. Kullanıcı onaylarsa o kişini adlarının doğru söylenişi sisteme kaydedilmiş olur. Sesini sisteme yükleyen kişi sesinin kişisel bir veri olduğunu düşünerek sesinin sistemde kalmasını istemeyebilir. Buna da çözüm vardır. Son olarak da kullanıcının kendi sesinden yapılmış orijinal kaydın sistemde kalıp kalmaması sorulur. Kullanıcı kendi sesini sistemden silmek isterse o anda silinir böylece kişisel bilgiler kaydedilmemiş olur. Bu işlem bittikten sonra veri bankasında o kişinin yazılı olarak adları ve bu adların doğru söylenişlerinin dijital kaydı olur. Bu kişinin istemediği özel ses kaydı kalmaz.
Projenin Gerçekleşme ve Yaygınlaşma Süreci
Özetle, uluslararası kuruluşlar, kendi alanlarındaki kişi ve yer adlarını bu şekilde sesli ve fonetik olarak arşivleyebilirler. Bu tür bir çalışma, internet ve günümüzün bilişim, yapay zekâ ekosistemi sayesinde eskisinden çok daha kolay ve etkili biçimde hayata geçirilebilir.
Uygulamanın pratikteki kullanımı ise oldukça basittir: Bir spor karşılaşmasında, maç başlamadan hemen önce yayın kuruluşu, sporun uluslararası çatı örgütünün yapay zekâ destekli uygulamasına oyuncu ve görevli listesini iletir; anında, hem sesli hem fonetik olarak doğru isim bilgisi elde edilir ve yayın sırasında tüm adların aslına uygun okunuşu sağlanır. Bu olanak, özellikle doğru bilgi aktarma konusunda çalışan yapay zekâlar için büyük önem taşır. Yapay zekâ şirketleri, bu projeyi ortak şekilde yürütebilir ve böylece tüm dünya insanları bu çalışmadan faydalanır.
Projenin Altyapısı ve Finansmanı
Projenin maliyetinin en önemli kalemi yazılım ve altyapısı olacaktır. Bu veri bankasından en çok yaralanacak olanlar yapay zekâ ve medya olacağı için altyapı ve finansmanının bu şirketlerin oluşturacağı bir organizasyon tarafından karşılanması adil olacaktır. Bilişim ve yapay zekâ altyapısını bu konularda zaten büyük birikime sahip olan bu kuruluşlar için büyük bir maddi yük oluşturmayacaktır. Şu anda değerleri çok büyük milyar dolarlar hatta trilyon dolarlarla ifade edilen bu şirketler sadece finansal değil, insanlık için küresel bir kültürel sorumluluğu yerine getirmiş olacaklardır.
Ne Zaman Başlayabilir
Projenin başlangıcı için özel zamanları seçmek tanınırlık açısından önemlidir. FIFA 2026 Dünya Kupası için bu projeyi Milli Takımlar düzeyinde başlatabilir ve böylece ilk denemeler de yapılmış olur. İlk çekirdek oluştuktan ve uygulama yazılımı yaygınlaştıktan sonra tüm futbol dünyası bu veri bankasında kısa sürede derlenecektir.
Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) 2028 Olimpiyatlarında katılan tüm sporcular ve spor insanları için veri bankası oluşur. Bu ön çalışma dünyadaki tüm olimpik sporlarda uluslararası organizasyonlar uygulamayı yaygınlaştırır.
Birleşmiş Milletler kısa zaman içinde ülke adları. şehir adları, dünyanın her yerini adları, ülkeler için önemli kişilerin adlarını içeren veri bankalarını oluşturur ve herkesin kullanımıa açar.
Dünyadaki bütün edebiyatçıları bir araya getiren ve ifade özgürlüğünü savunan en büyük uluslararası organizasyon Uluslararası PEN Kulübü yitirdiğimiz ve yaşayan tüm edebiyatçıların adlarını en doğru şekilde söylenmesini sağlayacak projeyi öncelikle çok ünlü adlarla başlayabilir.
Sinema ve televizyon dünyasının en popüler ve kapsamlı bilgi kaynağı olan IMDb veri bankasındaki sinema ve televizyon dünyasının tüm adlarının doğru söylenişlerini derleyebilir.
Müzikle ilgili telif organizasyonlarının uluslararası şemsiye kuruluşları müzik dünyasındaki herkesin adlarının doğru söylenişlerinin bilgi derlemesini yapabilir.
Tarihçilerin en önemli uluslararası organizasyonu olan Uluslararası Tarih Bilimleri Komitesi (CISH) tüm tarihi kişiliklerin adlarını doğru söyleme konusunda ülkelerin yerel tarih kurumlarıyla işbirliği yapabilir.
Dünya bilim ve teknoloji alanında çalışmış ve çalışan bilim insanlarının adlarının doğru söylenişlerinin derlemesini de bilimsel kuruluşların uluslararası organizasyonları yapar.
Son Söz
Adların doğru söylenmesi için oluşturulan sistem büyüdükçe hiç olmazsa dünyadaki bir konuda doğrular artacak ve başka doğrular için yol açacaktır. Herşey güzel ve doğru bir dünya için…
Aydın Tiryaki
Ankara, 5 Aralık 2025
Aydın Tiryaki 