Kaldırım Kullanımında Karşılaşılan Engeller ve Pilot Proje Önerisi
Aydın Tiryaki (2025)
Bir şehirdeki kaldırımlara gösterilen özen, o şehrin insanına verdiği değerin ve yüksek uygarlık düzeyinin en önemli göstergelerindendir. Zamanında, özellikle ara sokaklarda kaldırımlar dar olarak planlanmış ve o dönemde kaldırımların kenarlarına incecik fidanlar dikilmiştir. Fidanlar o dönemde küçük olduğu için kaldırım genişliği yeterli görünmüş; ancak bu ağaçlar zamanla büyüdüğünde, kaldırım yayaların kullanımı için yetersiz hale gelmiştir. O dönemde, kaldırımlar planlanırken ileride bebek arabasıyla ya da çocuklarıyla yürüyen bir anne-babanın, hatta engelli bireylerin ihtiyaçları yeterince öngörülmemiştir. Bugün ise, bu dar kaldırımlar üzerinde yayaların rahatça yürümesi çoğu yerde mümkün olmamaktadır. Ağaçlarımız çok değerli, ağaçlara asla zarar vermeden, kaldırımların çok daraldığı sokaklarda sokaktan kaldırıma alan transferi olanaklıysa, sokakta araçlara ayrılan yol biraz daraltılarak kaldırımlar genişletilebilir.
Kaldırımlarla ilgili bir diğer önemli sorun ise, sokaklardaki araç parkıdır. Sadece kaldırıma park eden sürücüler değil, kaldırımların devamı olan -yaya geçidi çizgileri olmasa da- doğal yaya yollarının da araçlarca işgal edilmesi yayaların geçişini zorlaştırmaktadır. Birçok sürücü, kaldırımı araç parkı için doğal bir alan olarak görmekte ve kaldırımı kapatacak şekilde araçlarını bırakmaktadır. Kaldırıma park etmeyi engelleyecek herhangi bir fiziki engel yoksa, sürücüler buraya araçlarını bırakmakta sakınca görmemektedir. Oysa kaldırımlar ve devamındaki yaya yolları, özellikle bebek arabasıyla ya da tekerlekli sandalye ile hareket edenler için hayati öneme sahiptir. Bu alanların araçlarca işgal edilmesi, yayaların güvenli şekilde yolun karşısına geçmesini ya da yoluna devam etmesini büyük ölçüde zorlaştırmaktadır.
Kaldırımların sonuna gelindiğinde, köşeyi dönerek kaldırımdan devam etmek ya da yolun karşısına geçmek gerekmektedir. Ancak, çoğu zaman kaldırımın devamı olan yol kısmı da araçlar tarafından kapatılmıştır. Böyle durumlarda yayalar, çok yakın park etmiş arabaların arasından geçmek zorunda kalıyor; bu da özellikle çocuklu aileler ya da engelli bireyler için büyük bir sorun oluşturuyor.
Kapsamlı Çözüm Önerisi
Bu sorunlara çözüm olarak, kaldırımların devamında, yolun karşısına kadar uzanan yaya geçidi çizgileri oluşturulması gerekmektedir. Eğer kaldırım çok genişse, yaya geçidi kaldırımdan biraz daha dar olabilir; ancak temel amaç, kaldırımın devamında karşı kaldırıma ulaşan belirgin yaya geçitlerinin olmasıdır. Bu uygulama yayalara, “buradan karşıya geçebilirsiniz” bilgisini verirken, sürücülere de “buraya park edemezsiniz, burası yaya geçididir” uyarısı niteliği taşıyacaktır. Tüm sokak ve caddelerde, kaldırımların devamında yaya geçidi çizgilerinin bulunması, şehrin yayalar için yaşanabilir ve insana değer veren bir şehir olduğunun bir göstergesi olacaktır.
Pilot Proje Olarak Bahçelievler
Bu çözüm önerisinin uygulanabilirliğini göstermek amacıyla, Ankara’nın Çankaya ilçesine bağlı Bahçelievler’de bir pilot uygulama başlatılabilir. Bahçelievler’de, birbirine paralel ve dik ana caddelerden oluşan, ızgara planlı üç mahalle yer almakta: Bahçelievler Mahallesi, Yukarı Bahçelievler Mahallesi ve Emek Mahallesi. Bu mahallelerin tamamında çoğunlukla dar sokaklar ve dar kaldırımlar bulunmakla birlikte, kaldırımların devamında da sıklıkla park etmiş araçlar göze çarpmaktadır.
Çankaya ilçesi, Türkiye’nin eğitim seviyesi en yüksek ilçelerinden biri olması nedeniyle, eğitimli nüfusun bu tür projelere daha duyarlı ve katılımcı olacağı varsayılabilir. Burada başarıya ulaşacak bir pilot uygulamanın, diğer şehir ve mahallelere yayılması da mümkün olacaktır.
Bu nedenle, Çankaya Belediyesi trafik düzenlemeleriyle ilgili Ankara Büyükşehir Belediyesi ve trafik konusunda yetkili kuruluşlarla işbirliği için gerekli girişimleri yapıp, kaldırım devamlarının yaya geçidi olarak işaretlenmesiyle ilgili bir pilot çalışma başlatılabilir. Bu örnek uygulamanın, insana değer veren ve şehir yaşamını kolaylaştıran çok değerli bir model olacağı vurgulanmalıdır.
“Kaldırımın devamı da yayalara açık olsun” diyerek, Çankaya Belediyesi’ni tüm kaldırımların yollardaki devamlarını yaya geçidi çizgileriyle donatıp yayalara armağan etmesini elli yıllık bir Çankayalı olarak bekliyorum.
Aydın Tiryaki
Ankara, 29 Kasım 2025
Aydın Tiryaki 