Kentsel Dönüşüm, Park Alanları ve Yayaların Karşılaştığı Zorluklar
Aydın Tiryaki (2025)
Şehirlerde en önemli sorunlardan biri otopark yetersizliğidir. Kentsel dönüşümle yenilenen binalarda, bina altında otopark için belirli alanlar ayrılarak belli sayıda araç için çözüm üretilmektedir. Bu otoparklar genellikle binanın -1 ya da -2 katında yer almakta ve bu alanlara ulaşım, apartmanın yan tarafından oldukça eğimli bir yolla sağlanmaktadır. Bu eğim, araçların iniş ve çıkışına genellikle yeterli olmakta, sürücüler açısından büyük bir engel oluşturmamaktadır.
Otopark girişinin önünün kapatılmaması için yola sınırlayıcı uyarı levhaları veya deliminatör gibi engelleyiciler yerleştirilmektedir. Böylece, kaldırıma paralel şekilde araç parkı engellenerek park girişinin önü açık tutulmaya çalışılır. Ancak bu önlemler her zaman yeterli olmamaktadır. Özellikle gün içinde apartmana fazla giriş çıkış olmadığı zamanlarda, bu otopark girişleri geçici olarak park yeri gibi kullanılmaktadır. Apartmanda yaşayanlar şikayetçi olmadığı sürece, bu kısa süreli park etmelere genellikle göz yumulmaktadır.
Bununla birlikte, park edenlerin ortak bir davranış biçimi göze çarpmaktadır: Araçlarını otopark girişinin içine tam olarak ilerlemek yerine, aracın yalnızca ucu girişe doğru gelecek şekilde bırakmakta, kalan kısmı ise kaldırımda bırakmaktadırlar. Bu alışkanlık nedeniyle, yayalar kaldırımda yürüyemez hale gelmekte ve yüyüyebilmek için yola inmek zorunda kalmaktadırlar.
Bu tür davranışların şehir hayatındaki yaygınlığı, park edenlerin psikolojik ve sosyolojik eğilimlerinin ayrıca araştırılması gerektiğini göstermektedir. Yaya olarak her gün bu şekilde park etmiş çok sayıda araçla karşılaşmak ve defalarca kaldırımdan inmek zorunda kalmak, özellikle çocuklar ve yaşlılar için daha büyük bir tehlike oluşturmaktadır. Otopark girişlerinin, araçların kolayca girip çıkmasını sağlayacak şekilde tasarlanması nedeniyle, girişlerin önüne fiziksel bir engel yerleştirmek de mümkün olmamaktadır. Sonuç olarak, bu açık alanı fırsat bilen bazı sorumsuz sürücüler, şehirlerde yayaların yaşamını zorlaştırmaktadır.
Belki de trafik yasalarında, kaldırımı, yaya yolunu veya yaya geçidini kapatan araçlara karşı daha ciddi yaptırımlar getirilmesi bu sorunun çözümüne katkı sağlayabilir. Ayrıca, trafik cezaları konusunda oldukça istekli olan görevlilerin, bu tür park ihlalleriyle daha fazla ilgilenmesi ve denetimlerin artırılması gerekmektedir.
Kaldırıma park etmenin temelinde, sürücülerin “hemen geleceğim” düşüncesi yatmaktadır. Ancak “hemen” kavramı kişiden kişiye değişebilir; kimine göre beş dakika, kimine göre bir saat anlamına gelebilir. Oysa, aracın bir dakika bile kaldırıma park edilmesi, o sırada geçmek isteyen bir yayanın mağdur olmasına yol açmaktadır. Dolayısıyla, bu davranış park eden kişinin zihnindeki gerekçelerle, kaldırımı kullanmak isteyen yayaların ihtiyaçları arasında tamamen zıt bir durum yaratır. Kaldırımdan geçemeyen yaya tamamen haklı iken, “yer bulamadım, buraya park etmek zorundayım” diyen sürücü kesin hatalıdır.
“Hemen geliyorum” mesajının göstergesi olarak bu şekilde park edince hem kaldırımı hem de otopark girişini kapatıyor. Oysa otopark girişinde yeteri kadar ilerlese -ki burada 2 arabalık yer oluyor- otopark için oluşan sorunda bir değişiklik olmayacak ama kaldırımda bir sorun kalmayacak. Onu bu davranışa iten psikolojik ve sosyolojik durum “yaya oradan nasıl olsa uzaklaşmış olacak ancak apartman sakini orada olabilir, beni görüp uyarırsa ‘hemen geldim’ diye kendimi savunabilirim.” düşünceleriyle açıklanabilir.
Genellikle insanlara trafikte davranış eğitimi verilmesinin bu tür sorunları azaltacağı düşünülse de, eğitim düzeyi yüksek bölgelerde bile bu yanlış park alışkanlığının yaygın olması, eğitimin trafikteki insan davranışları üzerinde beklenen etkiyi göstermediğini ortaya koymaktadır.
Aydın Tiryaki
Ankara, 29 Kasım 2025
| aydintiryaki.org | YouTube | Aydın Tiryaki’nin Yazıları ve Videoları │Articles and Videos by Aydın Tiryaki | Bilgi Merkezi│Knowledge Hub | ░ ŞEHİRLERDE OTOPARK VE KALDIRIM SORUNU │ PARKING AND SIDEWALK PROBLEMS IN CITIES ░ 29.11.2025
Yöntem ve Araçlar Üzerine Bir Not: Bu çalışma bütünüyle yazar tarafından kaleme alınmış olup; hazırlık, araştırma ve yazım aşamalarının hiçbirinde yapay zeka desteğine başvurulmamıştır.
Aydın Tiryaki 