Aydın Tiryaki (2025)
On yıldan uzun zaman önce İnebolu Çayı içinde yoğun bir çalışma vardı. Şimdi çayın içinde yine büyük bir çalışma var, on yıl önce yaptıklarını ortadan kaldırmak için uğraşıyorlar. Özetle İnebolu Çayı içinde büyük bir yapboz oyunu oynanıyor.
UZUN BİR CÜMLE
1960’lı yıllarda İnebolu’daki büyük selin tanıkları hâlâ hayattayken bu felaketten ders almayanlar 2010’lu yıllarda İnebolu Çayı’nın yatağını daraltırken 2020’li yıllardaki büyük selleri öngöremedikleri ya da öngörmek işlerine gelmediği için güzel işler yaptıklarını düşünürken, bu yaptıklarının hatalı olduğunu 2020’li yıllardaki iki büyük selde anladılar ve çay yatağına yaptıklarını ve doldurduklarını yıkıp yatağı boşaltmaya başladılar.
1963 SELİ
İnebolu’da 1963 yılında büyük bir sel felaketi yaşanmış, İnebolu Çayı taşmış, çay üzerindeki köprü yıkılmıştı. O yıllardan çocukluk belleğime kazınmış tek şey yıkılan köprünün yerine geçici olarak yapılmış ve “sallanan köprüden asla geçmem” dediğim köprüydü. Bu selin tarihi konusunda kesin bir gün bilgisi olmasa da bazı kaynaklarda 22-23 Temmuz 1963 olarak yazılıyor.
2010’LAR
İnebolu merkezinde boş alan arayışı içinde olan yerel yöneticiler İnebolu Çayı yatağındaki geniş alana göz diktiler. Yatağın ortasında beton duvarlarla az su aktığı günler için dar bir akış yatağı oluşturdular, zemine de akışı kolaylaştırmak için beton döktüler ve iki tarafı da belli bir yüksekliğe kadar toprakla doldurup otopark, pazaryeri, yürüyüş ve park alanları yaptılar. Dışarıdan bakınca güzel görünüyordu ancak çayın yatağını daraltmanın sakıncaları gözardı edilmişti. Bu konuda sosyal medyadaki itirazlarımıza yöneticilerden açık bir tepki gelmemişti ancak hemşehrilerimizin sitemli yanıtları olmuştu. “İnebolu’nun iyiliğini istemiyorsunuz” suçlamalarıyla karşı karşıya kalmıştık. Oradaki toprak dolgunun zayıf olduğunu ve bunun sel geldiğinde sürükleneceğini söylüyorlardı. Öyle olmadığını daha sonraki sellerde görecektik.
2020’Lİ YILLARDAKİ SELLER
11 Ağustos 2021 ve 27 Haziran 2022’de İnebolu’da iki büyük sel oldu, o sellerde İnebolu Çayı taşma sınırına geldi, yaya köprüleri yıkıldı. Yerel medyanın haberleri ulusal medyada da geniş yer buldu. 1963 seli ders olmamıştı ancak 2020li yılların selleri ders oldu ve çay yatağını eski haline döndürmenin yolunu açtı.
YAPBOZ’UN SON AŞAMASI
İnebolu Çayının yatağına dokunulmaması gerektiği sonunda anlaşıldı ve yatağa doldurulmuş olan tüm malzemeler kaldırıldı. Yan duvarlar yeni yapılan betonlarla sağlamlaştırıldı. Son günlerde metal ve plastikten yapılmış korkuluklar bu beton duvarların üzerine takıldı.
Şimdi de çay zeminine dökülmüş betonlar kırılıyor. Kırıldıkça ne kadar kalın bir zemin dolgusu ve betonu yapılmış olduğunu gözlemliyoruz. Bir yandan zemin betonları kırılırken bazı yerlerde zemine açılı bir şekilde beton blokları yapılıyor.
MALİYET
Yapılanları gördükçe kamu kaynaklarının nasıl harcandığına tanık oluyoruz. Bu yapboz oyununun ne kadar pahalı oyuncağa sahip olduğunu görüyoruz. Yaparken harcananları, bozarken harcananları, hatta yıkıntıları kaldırırken harcananları hesaplayınca, zamanında düşünmeden yapılmış olanları düşünmeden yapamıyoruz.
SORU İŞARETLERİ İÇEREN BİR KÖPRÜ
İnebolu Terminalini karşı yola bağlayan bir köprü olmazsa olmaz bir gereksinimdir. Yalnızca terminal için değil, o tarafta yeralan İnebolu Devlet Hastanesine hızlı ulaşım için de burada bir köprünün mutlaka olması gerekiyor. Buraya yapılan o köprü tartışmalı bir süreçle tamamlandı ve şu anda kullanılıyor. İnebolu Çayı’nın doğasıyla bütünleşik bir şekilde inşa edilen köprü estetik olarak çok güzel bir görünüme sahip olsa da küçük bir kusuru var. Köprü tasarlanırken altından su akacağı düşünülmemiş. Bu köprünün altını derinleştirme çabaları boşunadır, köprü yıkılıp yenisi yapılmalıdır. Ancak şimdikine yakın bir yere yeni bir “yüksek köprü” yapılıp kullanıma açılıncaya kadar bu köprü bekleyebilir.
KEŞKELER VE ÖNERİLER
İnebolu Çayında en son yapılanlar konusunda bir itiraz sözkonusu olamaz çünkü bunlar yapılmak zorundadır. Yan beton duvarlar kaliteli görünüyor, ancak bir keşke var. Bu duvarlar için monoblok olarak betonlar dökülürken keşke şimdikinden 115 cm daha yüksek yapılsaydı. Böylece hem korkuluklara gerek kalmaz hem de çay yatağının su taşıma kapasitesi önemli bir oranda artardı. Bu yükseklik çayın manzarasını da kapatmazdı ve deniz kıyısına çok yüksek yapılan ve sonra tepkiler üzerine alçaltmak zorunda kaldıkları duvarlara gelen tepkiler de gelmezdi.
SONSÖZ
İnebolu Çayı yatağını doldurmuyor, 50 yılda bir dolacak diye boş mu kalsın diye düşünenler hep olacaktır. Sorumluluğunu bilen insanlar olarak bize düşen görev öyle düşünenlere hatalı olduklarını anlatmaktır. İnebolu Çayı’nın yatağı hergün dolsun diye değil, 50 yılda bir gün dolsun diye böyle boş duracak, o boşluk içimizde korku olmadan geceleri uyumamızı sağlayacak güvencemiz olacak. Çay boyunun rüzgarı hep esecek, sıcak yaz günlerinde serinletecek, soğuk ve nemli kış günlerinde ise içimizi titretecek.
Aydın Tiryaki
“66 yıllık İnebolulu”
16 Eylül 2025
İnebolu
Fotoğraf ve video: Aydın Tiryaki (16 Eylül 2025, İnebolu Çayı)
İlk yayın: 16 Eylül 2025 (Facebook) İNEBOLU’DA BİTMEYEN YAPBOZ: İNEBOLU ÇAYI
Aydın Tiryaki 